του Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου*
Οι οικονομικές, κοινωνικές συνέπειες του πολέμου κατά του Ιράν είναι ήδη πάρα πολύ μεγάλες και αφορούν όλο τον πλανήτη. Εξίσου σημαντικές είναι και οι ζημιές στο φυσικό περιβάλλον και της Δυτικής Ασίας και του Περσικού Κόλπου, αλλά και όλου του πλανήτη. Αυτές, δε, σχεδόν δεν αναφέρονται. Το ενδιαφέρον άλλωστε για το κλίμα και το φυσικό περιβάλλον είναι τώρα σε κατακόρυφη πτώση, αντιστρόφως ανάλογη προς την επιδείνωσή τους. Σοβαρή κι αυτή ένδειξη της βαθιάς, δυνάμει καταστροφικής κρίσης του πολιτισμού μας (όσου διαθέτουμε τέλος πάντων).
Ο ΟΗΕ προειδοποίησε ότι δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι περισσότεροι θα κινδυνεύσουν με άμεση πείνα αν συνεχιστεί η σύγκρουση, ενώ τα προβλήματα με τα λιπάσματα θα πλήξουν πολύ σοβαρά την αφρικανική γεωργία (εν συνεχεία και τις υπόλοιπες). Ο Ισραηλινός πρέσβης στο Νέο Δελχί υποστήριξε ότι θα κινδυνεύσει η ζωή δέκα εκατομμυρίων Ινδών. Δεν επέκρινε βέβαια για αυτό τον πόλεμο του Ισραήλ και των ΗΠΑ, αλλά τα μέτρα με τα οποία απαντά η Τεχεράνη.
Ολόκληρη η Νοτιοανατολική Ασία πλήττεται ήδη πολύ σοβαρά από τις συνέπειες του πολέμου. Η Σρι Λάνκα εισήγαγε εβδομάδα τεσσάρων ημερών για να εξοικονομήσει ενέργεια. Στο Μπανγκλαντές έκλεισαν τα πανεπιστήμια λόγω της ενεργειακής κρίσης. Σύμφωνα με το Al Zazeera, ο πόλεμος προκαλεί σοβαρές διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα ευαίσθητων φαρμάκων, όπως ακριβά φάρμακα για τον καρκίνο και ινσουλίνη, που πιθανώς θα οδηγήσουν σε καθυστερήσεις παράδοσης και αύξηση κόστους.
Όλα αυτά είναι βεβαίως προσωρινές εκτιμήσεις που προϋποθέτουν ότι θα σταματήσει άμεσα ο πόλεμος, προτού προκαλέσει παγκόσμιο κραχ, όπως προβλέπουν αρκετοί οικονομολόγοι. Σύμφωνα με τη Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας (International Energy Agency) βρισκόμαστε ενώπιον της χειρότερης ενεργειακής κρίσης στην ιστορία https://oilprice.com/Energy/Energy-General/The-Cushion-Is-Gone-and-the-Oil-Market-Is-Now-Exposed.html.
Φοβερές συνέπειες για κλίμα και περιβάλλον εν γένει
Φοβερές και εκθετικά αυξανόμενες είναι και οι συνέπειες στο φυσικό περιβάλλον και τοπικά και παγκόσμια. Σύμφωνα με τις μελέτες ερευνητών από το πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου, το πανεπιστήμιο του Lancaster University και το Ινστιτούτο Κλίματος και Κοινότητας της Βρετανίας, οι πρώτες 24 ημέρες του πολέμου κατά του Ιράν παρήγαγαν 5 εκατομμύρια τόνους ισοδύναμου του διοξειδίου του άνθρακα (CO₂e), μια ποσότητα δηλαδή που είναι μεγαλύτερη από τις ετήσιες εκπομπές μιας χώρας όπως η Ισλανδία. Βέβαια, η επίπτωση στο φαινόμενο του θερμοκηπίου θα είναι πολύ μεγαλύτερη αν παραταθεί ο πόλεμος, όπως και η εισβολή του Ισραήλ στο Λίβανο. «Κάθε βολή πυραύλου είναι ένα ακόμα βήμα προς ένα θερμότερο και πιο ασταθή πλανήτη, και αυτό δεν κάνει κανένα πιο ασφαλή», λέει ο Patrick Bigger, διευθυντής ερευνών στο Climate and Community Institute. https://www.theguardian.com/world/2026/mar/21/middle-east-iran-conflict-environment-climate.
Πυρηνικοί κίνδυνοι
Άλλου τύπου αλλά πολύ σοβαροί κίνδυνοι υφίστανται λόγω του βομβαρδισμού πυρηνικών εγκαταστάσεων -που είναι δύσκολο να γίνουν, πολύ περισσότερο επιτυχώς, χωρίς να προκαλέσουν διαρροή ραδιενέργειας στο περιβάλλον. Βεβαίως οι ιρανικές Αρχές υποστηρίζουν ότι δεν υπήρξε τέτοια διαρροή, ούτε τώρα, ούτε τον παρελθόντα Ιούνιο, αλλά έχουν συμφέρον να το υποστηρίζουν για να μην πανικοβληθεί ο πληθυσμός. Και οι βομβαρδίζοντες έχουν επίσης συμφέρον να μην το προπαγανδίζουν, για να μην προκαλέσουν την εχθρότητα της παγκόσμιας κοινής γνώμης.
Ωστόσο το πράγμα κινδυνεύει να εξελιχθεί σε νέο Τσέρνομπιλ και να απειλήσει όλη την περιοχή, εάν βομβαρδισθεί το πυρηνικό εργοστάσιο ηλεκτροπαραγωγής της Μπουσέρ, που ήδη βομβαρδίστηκε, χωρίς θύματα ή ζημιές, στις 17 Μαρτίου, αλλά και αργότερα. Η κατάσταση γύρω από αυτό το εργοστάσιο κρίθηκε αρκετά σοβαρή για να απευθύνει προειδοποίηση ο γενικός διευθυντής της Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας General Rafael Mariano Grossi, που τόνισε ότι οποιαδήποτε ζημιά στο εργοστάσιο μπορεί να προκαλέσει σοβαρό ατύχημα και διαρροή ραδιενέργειας που θα επηρεάσει μια μεγάλη περιοχή και εντός και εκτός του Ιράν https://www.middleeastmonitor.com/20260327-iaea-warns-of-radioactive-leak-risk-at-irans-bushehr-nuclear-plant/.
Προ ημερών οι αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις βομβάρδισαν επίσης τις ερευνητικές εγκαταστάσεις βαρέος ύδατος στο Χοντάμπ του Ιράν, μια από τις σημαντικότερες ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις 250 χλμ. νοτιοδυτικά της Τεχεράνης.
Για το ενδεχόμενο να πάμε σε χρήση πυρηνικών όπλων από το Ισραήλ προειδοποίησαν πολλοί και διάφοροι, μεταξύ των οποίων ο ίδιος ο «τσάρος» του Προέδρου Τραμπ για τα κρυπτονομίσματα και την τεχνητή νοημοσύνη και οργανωτής της υποστήριξης προς τον Τραμπ από την Σίλικον Βάλεϊ, ο Ντέιβιντ Σακς, αναγκάζοντας τον Πρόεδρο να πει ότι «το Ισραήλ ποτέ δεν θα το κάνει αυτό» https://www.hani.co.kr/arti/english_edition/e_international/1249949.html ή ο καθηγητής Τζέιμς Κ. Γκαλμπραίηθ https://www.defenddemocracy.press/87373-2/.
Τέλος πάντων αν πάμε σε τέτοιες καταστάσεις σημαίνει ότι θα βρεθούμε ένα βήμα από ένα παγκόσμιο πυρηνικό ολοκαύτωμα, ενώ ακόμα και ένας περιορισμένος πυρηνικός πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα είχε φοβερές συνέπειες.
Ο γράφων αντιλαμβάνεται ότι πολλοί αναγνώστες ενδεχομένως θα προτιμήσουν να θεωρήσουν τέτοιες προβλέψεις υπερβολικές, ακόμα κι όταν προέρχονται από τα πιο αρμόδια χείλη. Νομίζω όμως ότι είναι προτιμότερο να αντιμετωπίζει κανείς ορθολογικά τα προβλήματα, παρά να τα «απωθεί», μέχρι να «του πέσουν στο κεφάλι».
Μαύρη βροχή
Αλλά δεν είναι μόνο το θέμα των πυρηνικών. Ο βομβαρδισμός από το Ισραήλ της πετρελαϊκής υποδομής του Ιράν θα έχει μεγάλες μακροχρόνιες επιπτώσεις. Επί πολλές μέρες μετά την επίθεση στην αποθήκη πετρελαίου Σαχράν, στα βορειοανατολικά της Τεχεράνης και στην αποθήκη Shahr-e η Τεχεράνη καλύφθηκε από μαύρο καπνό.
Οι υπεύθυνοι της Υπηρεσίας Περιβάλλοντος του Ιράν και ο ιρανικός Ερυθρός Σταυρός κάλεσαν τους κατοίκους της πρωτεύουσας να μείνουν σπίτι τους γιατί τα χημικά που εκλύονταν μπορούσαν να προκαλέσουν όξινη βροχή και να κάνουν ζημιά στο δέρμα και τους πνεύμονες.
Ο επικεφαλής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας Τedros Adhanom Ghebreyesus, δήλωσε: «Οι ζημιές στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του Ιράν κινδυνεύουν να δηλητηριάσουν την τροφή, το νερό και τον αέρα και να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία των παιδιών, των ηλικιωμένων και των ασθενών». Σύμφωνα με τον αναπληρωτή υπουργό Υγείας του Ιράν, Ali Jafarian, το έδαφος και τα υδάτινα αποθέματα γύρω από την Τεχεράνη άρχισαν να δηλητηριάζονται από αυτές τις επιθέσεις.
Πυκνά νέφη μαύρου καπνού κάλυψαν την Τεχεράνη, βυθίζοντας στο σκοτάδι τμήματα της πόλης και δημιουργώντας κατά τους Νιου Γιορκ Τάιμς το αποτέλεσμα που έχει περιγραφεί ως «πυρηνικός χειμώνας». Το όλο συμπλήρωσε η «μαύρη βροχή» που έπεσε και η οποία όχι μόνο προκαλεί ερεθισμό των ματιών και βλάβες του αναπνευστικού, μπορεί να προκαλέσει και διάβρωση των επιφανειών, αφού γεμίζει τις επιφάνειες της πόλης με μαύρα κατάλοιπα καύσεως, που περιέχουν βαριά μέταλλα όπως νικέλιο και βανάδιο που διεισδύουν στο έδαφος και τα συστήματα ύδρευσης και άρδευσης. Εκτός από τα προβλήματα με τα μάτια και το αναπνευστικό, που είναι το βραχυπρόθεσμο και τις καρκινογενέσεις για τους ανθρώπους, που είναι το μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα τα φαινόμενα αυτά συνιστούν και σοβαρή απειλή για τα αποδημητικά πτηνά στον Περσικό.
Οι επιθέσεις στις αποθήκες πετρελαίου του Ιράν προκάλεσαν ιρανικά αντίποινα στο Μπαχρέιν, το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ισραήλ και πολλά τάνκερ στον Περσικό, πολλαπλασιάζοντας τις τεράστιες, αντίστοιχα καταστροφικές οικολογικές συνέπειες σε όλη την περιοχή. Όπως εξήγησαν στον Guardian οι Βρετανοί ειδικοί, «μετά τις πρώτες μέρες όπου πλήττονταν στρατιωτικές εγκαταστάσεις, τώρα βλέπουμε μια επέκταση σε ειρηνικές και διπλής χρήσης εγκαταστάσεις, που σημαίνει διεύρυνση των περιβαλλοντικών συνεπειών. Γνωρίζουμε ήδη για 140 προβληματικά επεισόδια στο Ιράν και την περιοχή, αλλά η συνεχιζόμενη σύγκρουση, περιορισμοί στο Ίντερνετ και καθυστερήσεις στα διαθέσιμα δορυφορικά δεδομένα σημαίνει ότι αυτός ο αριθμός υποτιμά πιθανώς το τι έχει συμβεί. Και κάθε μέρα που συνεχίζεται ο πόλεμος τόσο πιο δύσκολος γίνεται ο υπολογισμός των οικολογικών συνεπειών του». Ενδεικτικά για τις οικολογικές συνέπειες δες https://www.theguardian.com/environment/2026/mar/19/down-to-earth-iran-us-israeli-war-environmental-destruction.
Ο πόλεμος απειλεί επίσης την πολύ τρωτή θαλάσσια πανίδα και χλωρίδα του Περσικού https://www.deepseareporter.com/the-war-in-the-persian-gulf-threatens-already-vulnerable-marine-animals-and-plants/.
Πολύ σημαντικός είναι και ο βομβαρδισμός εγκαταστάσεων αφαλάτωσης νερού στο Ιράν, στις οποίες η Τεχεράνη απάντησε βομβαρδίζοντας αντίστοιχες εγκαταστάσεις στο Μπαχρέιν. Αν γενικευθεί το φαινόμενο θα πάμε σε καταστροφή και ερημοποίηση όλης της περιοχής.
Αν ο πόλεμος συνεχισθεί και κλιμακωθεί με πλήγματα κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων ολόκληρη η περιοχή θα καταστραφεί και μεγάλο μέρος της θα ερημοποιηθεί, τα κράτη του Κόλπου θα καταστραφούν συθέμελα και ολόκληρος ο πλανήτης θα βιώσει άνευ ιστορικού προηγουμένου καταστροφές, χωρίς καν να υπολογίσουμε το ενδεχόμενο να χρησιμοποιηθούν τελικά και όπλα μαζικής καταστροφής.
Διερωτάται κανείς γιατί όλα αυτά δεν έχουν ήδη προκαλέσει έντονο και παγκόσμιο συναγερμό κρατών και κοινωνιών. Διερωτάται επίσης κανείς, αν και πόσο μέλλον έχει μπροστά του το ανθρώπινο είδος. Ας ελπίσουμε ότι η συγκεκριμενοποίηση των κινδύνων θα μας συνεγείρει.
(*) Ο Δημήτρης Κωνσταντακόπουλος είναι δημοσιογράφος
Τα κείμενα που φιλοξενούνται στη στήλη «Ιδέες και Απόψεις» του ΑΠΕ-ΜΠΕ δημοσιεύονται αυτούσια και απηχούν τις απόψεις των συγγραφέων και όχι του Πρακτορείου.
