Σχεδόν τρεις μήνες μετά την έναρξη των συγκρούσεων, το ιρανικό καθεστώς κατάφερε να διαψεύσει τις προσδοκίες των ΗΠΑ και του Ισραήλ για μια γρήγορη νίκη
Όπως αναφέρουν οι New York Times, ο καθεστώς επέζησε από ένα κύμα στοχευμένων δολοφονιών μελών της ηγεσίας του στις αρχές του πολέμου. Στη συνέχεια κατάφερε να ανατρέψει τα δεδομένα για τους ισχυρότερους αντιπάλους του, οδηγώντας την κατάσταση σε ένα αδιέξοδο.
Από τα μέσα Μαρτίου, το Ιράν διατηρεί τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, μιας πλωτής οδού ζωτικής σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Παράλληλα, έχει καταφέρει να περιορίσει τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά της ενεργειακής του βιομηχανίας.
Επιπλέον, έπεισε τον Αμερικανό πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ, να περιορίσει τον πόλεμο του Ισραήλ στον Λίβανο εναντίον της Χεζμπολάχ, μιας πολιτοφυλακής που υποστηρίζεται από την Τεχεράνη.
«Το Ιράν σίγουρα έχει το πλεονέκτημα εδώ», δήλωσε η Νικόλ Γκρατζέφσκι, η οποία διδάσκει στο Κέντρο Διεθνών Σπουδών στο πανεπιστήμιο Sciences Po στη Γαλλία και μελετά την εξωτερική πολιτική του Ιράν. «Οι ΗΠΑ απλώς δρουν σπασμωδικά αυτή τη στιγμή».
Αυτό, εκ πρώτης όψεως, είναι κάπως περίεργο, καθώς οι ΗΠΑ έχουν τον ισχυρότερο στρατό στον κόσμο, σε αντίθεση με το Ιράν που είναι μια περιφερειακή δύναμη. Αλλά αυτό δεν είναι το μόνο που μετράει σε έναν πόλεμο, σημειώνουν οι New York Times.
«Τριγωνικός εξαναγκασμός»
Προκειμένου να αποκτήσει πλεονέκτημα έναντι του πολύ ισχυρότερου αντιπάλου του, το Ιράν χρησιμοποίησε μια μέθοδο που οι ειδικοί αποκαλούν «τριγωνικό εξαναγκασμό», εξηγεί ο Νταν Σόμπελμαν, καθηγητής στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, ο οποίος μελετά τις ιρανικές στρατηγικές αποτροπής.
Η στρατηγική λειτουργεί μέσω επιθέσεων σε ένα πιο ευάλωτο τρίτο μέρος που διαθέτει κάποια επιρροή, με στόχο να υπάρξει πλεονέκτημα έναντι ενός αντιπάλου που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί άμεσα.
Σε αυτήν την περίπτωση, τα τρίτα μέρη ήταν κυρίως τα κράτη του Κόλπου, τα οποία είναι στρατιωτικά ευάλωτα αλλά και σημαντικά για τις ΗΠΑ από οικονομικής απόψεως.
Οι επιθέσεις του Ιράν εναντίον τους στις αρχές του πολέμου, σε συνδυασμό με την ικανότητά του να προβεί σε αποτελεσματικό κλείσιμο των Στενών, έχουν προς το παρόν καταφέρει να αποτρέψουν μια αποφασιστική νίκη των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Είναι μια στρατηγική που θα μπορούσε να έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες όχι μόνο για την έκβαση της τρέχουσας σύγκρουσης και τον ρόλο του Ιράν στη Μέση Ανατολή, αλλά και για τα όρια της ισχύος των ΗΠΑ σε άλλα μέρη του κόσμου.
Το Ιράν άρχισε να ασκεί πιέσεις στα κράτη του Κόλπου αμέσως μετά την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, ανοίγοντας πυρ κατά πλοίων που διέσχιζαν τα Στενά του Ορμούζ, κλείνοντας τη στενή πλωτή οδό, μέσω της οποίας διέρχεται το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου.
Αλλά η κρίσιμη στιγμή που η ιρανική πλευρά εφάρμοσε τη στρατηγική του τριγωνικού εξαναγκασμού, ήρθε περίπου δυόμισι εβδομάδες αργότερα.
Στις 18 Μαρτίου, το Ισραήλ βομβάρδισε το κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars του Ιράν και το Ιράν ανταπέδωσε βομβαρδίζοντας το Ras Laffan – μια σημαντική εγκατάσταση LNG στο Κατάρ – και πραγματοποιώντας επιθέσεις με drones σε διυλιστήρια στη Σαουδική Αραβία και το Κουβέιτ.
Σημείο καμπής
Αυτά τα αντίποινα «εισήγαγαν μια εξίσωση», αναφέρει ο Σόμπελμαν. «Αν το Ισραήλ ή οι ΗΠΑ επιτίθεντο στις ενεργειακές εγκαταστάσεις του Ιράν, το Ιράν θα επιτίθετο στις ενεργειακές εγκαταστάσεις του Κόλπου».
Μέσα σε λίγες ώρες, ο Τραμπ έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι η επίθεση του Ισραήλ δεν είχε γίνει σε συντονισμό με τις ΗΠΑ και ότι δεν θα υπήρχαν άλλες επιθέσεις από το Ισραήλ στο South Pars, εφόσον το Ιράν σταματούσε τις επιθέσεις του εναντίον του Κατάρ. Αυτό σηματοδότησε ένα σημείο καμπής στον πόλεμο. Αν και οι δύο πλευρές εξακολουθούσαν να ανταλλάσσουν επιθέσεις, φαινόταν να υπάρχει ένα όριο στην κλιμάκωση.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ είναι σχετικά προστατευμένες από άμεσες στρατιωτικές επιθέσεις, αλλά τα κράτη του Κόλπου όπως το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είναι πολύ πιο ευάλωτα», επισημαίνει ο Σόμπελμαν. «Το Ιράν πέτυχε αξιοποιώντας τους ευάλωτους γείτονές του εναντίον του πιο ισχυρού προστάτη τους».
Ο ιρανικός βομβαρδισμός των ενεργειακών εγκαταστάσεων προκάλεσε μάλιστα την εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου στο υψηλότερο επίπεδό τους από την έναρξη του πολέμου, καθιστώντας σαφές ότι η περαιτέρω κλιμάκωση θα οδηγούσε σε οικονομικό κόστος και για τις ΗΠΑ.
Αυτό δεν ήταν αρκετό για να τερματίσει τη σύγκρουση, αλλά εισήγαγε μια «ενδοπολεμική αποτροπή», είπε η Γκρατζέφσκι, προσθέτοντας ότι αυτό έδωσε στο Ιράν σημαντικό πλεονέκτημα.
Μέσα σε λίγες μέρες, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν βρίσκονταν σε διαπραγματεύσεις. Στις 8 Απριλίου, οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός, παρόλο που τα Στενά παρέμειναν κλειστά.
Συνέπειες με διάρκεια
Η χρήση αυτής της στρατηγικής από το Ιράν έχει μετατοπίσει μεγάλο μέρος των συζητήσεων γύρω από τον πόλεμο στο κρίσιμο ζήτημα του πώς θα ανοίξει ξανά το Ορμούζ καθώς και στο πώς θα περιοριστεί στο μέλλον η επιρροή που έχει το Ιράν σε αυτό.
Οι προσπάθειες για πιέσεις στο Ιράν ώστε να ανοίξει ξανά την κρίσιμη πλωτή οδό αποδείχθηκαν ανεπιτυχείς.
Τον Απρίλιο, οι ΗΠΑ επέβαλαν τον δικό τους αποκλεισμό των Στενών, δεσμευόμενες να τον διατηρήσουν μέχρι Τεχεράνη και Ουάσιγκτον να συμφωνήσουν σε μια ειρηνευτική συμφωνία με διάρκεια. Αυτή η κίνηση άσκησε σημαντική πίεση στο Ιράν, το οποίο επίσης έχει ανάγκη τα έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου και κάποια στιγμή θα ξεμείνει από χώρο αποθήκευσης για το πετρέλαιο που παράγει. Αλλά τα Στενά παρέμειναν κλειστά.
Στις 3 Μαΐου, ο κ. Τραμπ ανακοίνωσε το «Project Freedom», μια επιχείρηση των ΗΠΑ για την καθοδήγηση πλοίων που έχουν αποκλειστεί στην πλωτή οδό.
Απέσυρε ωστόσο αυτή την απόφαση λίγες μέρες αργότερα, με αποτέλεσμα να παραμείνουν παγιδευμένα περισσότερα από χίλια πλοία. «Αυτό, νομίζω, λέει πολλά για την ικανότητα του Ιράν να συγκρατεί και να αποτρέπει τις ΗΠΑ», δήλωσε ο Σόμπελμαν.
Καθώς το αδιέξοδο συνεχίζεται, γίνεται όλο και πιο πιθανό το Ιράν να επιδιώξει να διατηρήσει τουλάχιστον μερικό έλεγχο επί της πλωτής οδού, λένε οι ειδικοί.
«Όσο το Ιράν παραμένει σε θέση να κρατάει όμηρο τη ναυτιλία, τόσο πιο ξεκάθαρο γίνεται ότι το Ιράν θα πρέπει να είναι νόμιμος ενδιαφερόμενος και ωφελούμενος από το άνοιγμα των Στενών», δήλωσε η Νίτγια Λαμπ, ερευνήτρια διεθνούς ασφάλειας στο Chatham House, ένα ερευνητικό ίδρυμα με έδρα το Λονδίνο.
Το Ορμούζ ως δικλείδα ασφαλείας
Αυτό σημαίνει ότι το Ιράν – παρ’ όλο που έχει πληγεί βαθιά από τον πόλεμο – είναι πιθανό να βγει από αυτόν με ένα πολύτιμο νέο πλεονέκτημα. Το να έχει τουλάχιστον τον μερικό έλεγχο του στενού δεν θα ήταν μόνο πηγή εσόδων για το καθεστώς, αλλά και μια μορφή γεωπολιτικής ισχύος.
Η ικανότητα του Ιράν να κλείσει ξανά τα Στενά θα χρησιμεύσει ως «πολιτική ασφαλείας» έναντι μελλοντικών επιθέσεων, δήλωσε από την πλευρά της η Γκραζέφσκι..
Αυτό το σενάριο υποδεικνύει μια ευρύτερη και ενδεχομένως πιο μόνιμη αδυναμία στην εξωτερική πολιτική του Τραμπ: Οι ΗΠΑ, αν και ισχυρές, ίσως να μην είναι τόσο προστατευμένες από αντίποινα αντιπάλων όσο συχνά φαίνεται να θεωρεί η ομάδα του Αμερικανού προέδρου.
Δεν θα είναι βέβαια όλες οι χώρες πρόθυμες ή ικανές να χρησιμοποιήσουν τη στρατηγική του «τριγωνικού εξαναγκασμού» όπως έκανε το Ιράν. Αλλά μετά το παράδειγμά του, ίσως να είναι περισσότερες αυτές που θα το επιχειρήσουν.
