Είναι επιφανειακό και λαϊκιστικό φαινόμενο να ψυχιατρικοποιείται η Ιστορία. Ο «τρελός Χίτλερ» δεν αιματοκύλησε μόνος του τον πλανήτη κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η εξίσωση των γεγονότων έχει αμέτρητους παράγοντες, τα αφηγήματα διαφέρουν, τα συμπεράσματα δεν είναι αιώνια.
Τούτων λεχθέντων, αξίζει να αναφερθεί ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι στη σύγχρονη δημόσια σφαίρα διερωτώνται αν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ «είναι στα καλά του», αν έχει σώας τας φρένας. Λίγα βήματα πιο πίσω στη σχετική φιλολογία στέκονται όσοι λένε -ενίοτε με ελαφρότητα- ότι ο Αμερικανός ηγέτης είναι ένας νάρκισσος χωρίς ενσυναίσθηση που δεν ακούει κανέναν ή παρασύρεται από τετραπέρατους αμοραλιστές της διεθνούς σκηνής όπως ο Πούτιν και ο Νετανιάχου.
Καμπανάκι
Υπάρχουν όμως ειδικοί της ψυχικής υγείας που χαρτογραφούν και αναλύουν συστηματικά τη συμπεριφορά του 80χρονου Τραμπ. Και κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Διακηρύσσουν ότι το κάνουν εν ονόματι του δημοσίου συμφέροντος, γνωρίζοντας ότι οι εξ αποστάσεως «διαγνώσεις» είναι αντιδεοντολογικές. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις είναι ο κλινικός ψυχολόγος Τζον Ντ. Γκάρτνερ και η ψυχίατρος Μπάντι Ξ. Λι.
Ο Γκάρτνερ περιγράφει τον Τραμπ ως «προσωπικότητα κακοήθη και επικίνδυνα ακατάλληλη για δημόσιο αξίωμα που έχει προκαλέσει γύρω του τεράστια καταστροφή». Είναι, λέει, «υπομανιακός, εμφανίζει έντονα σημάδια άνοιας και πιστεύει ότι διαθέτει κάποιο είδος θεϊκών δυνάμεων».
Το 2017, στην πρώτη θητεία του Τραμπ, ο Γκάρτνερ συνέλεξε υπογραφές 25.000 συναδέλφων του σε κείμενο-ανάλυση με τίτλο «Επαγγελματίες της ψυχικής υγείας δηλώνουν ότι ο Τραμπ είναι ψυχικά ασθενής και πρέπει να απομακρυνθεί». Το έστειλε στο Κογκρέσο και έλαβε μεγάλη δημοσιότητα.
To 2023, μαζί με τον ψυχολόγο Χάρι Σέγκαλ, επιμελήθηκε τη σειρά εβδομαδιαίων podcast (70 επεισόδια) «Shrinking Trump» («Συρρικνώνοντας τον Τραμπ»). Το λογοπαίγνιο περιέχει και τη λέξη Shrink που στην αγγλική αργκό σημαίνει «τρελογιατρός».
Η ψυχίατρος Μπάντι Ξ. Λι, κορεατικής καταγωγής αλλά γέννημα θρέμμα του Μπρονξ στη Νέα Υόρκη, είναι ο «κακός δαίμονας» του Τραμπ. Οργανώνει συνέδρια, δημοσιεύει άρθρα, δίνει δεκάδες συνεντεύξεις, συναντάει μέλη του Κογκρέσου και γράφει βιβλία για το θέμα.
Εχει επιμεληθεί τον ευπώλητο συλλογικό τόμο «Η επικίνδυνη περίπτωση του Ντόναλντ Τραμπ» («The Dangerous Case of Donald Trump») με κείμενα από 27 βαριές υπογραφές, ανάμεσά τους και του Νόαμ Τσόμσκι.
«Πιστεύω ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είναι ο πιο επικίνδυνος άνθρωπος στον κόσμο. Πολλές από τις πράξεις του προέρχονται από σχεδόν απεριόριστη ανασφάλεια. Οσο περισσότερο αμύνεται, τόσο πιο επικίνδυνος γίνεται. Ηδονισμός, ναρκισσισμός και εκφοβιστική συμπεριφορά. Ο παθολογικός ναρκισσισμός και η πολιτική καταλήγουν σε ένα τοξικό, ακόμα και θανατηφόρο μείγμα» λέει η Λι.
Τα πιο δηλητηριώδη βέλη όμως προήλθαν εξ οικείων. Τα εξαπέλυσε ήδη από το 2020 η κλινική ψυχολόγος Μέρι Τραμπ, ανιψιά του προέδρου, κόρη του αδελφού του, Φρεντ Τραμπ τζούνιορ, ο οποίος πέθανε αλκοολικός στα 42 του χρόνια.
Η Μέρι Τραμπ έχει γράψει τρία βιβλία, με πιο γνωστό το «Too Much and Never Enough» («Πάρα πολύ και ποτέ αρκετό», 2020) που πούλησε πάνω από ένα εκατομμύριο αντίτυπα στις ΗΠΑ. Αναλύει εξονυχιστικά τον θείο της αναφέροντας πολλά άγνωστα περιστατικά, ιδίως για ενδοοικογενειακές οικονομικές συνωμοσίες και την περιθωριοποίηση συγγενών και συνεργατών. Τον σκιαγραφεί ως ναρκισσιστή και νταή, ο χαρακτήρας του οποίου διαμορφώθηκε σε ένα δυσλειτουργικό οικογενειακό περιβάλλον υπό την επιρροή ενός απάνθρωπα αυστηρού πατέρα, του Νεοϋορκέζου μεσίτη ακινήτων Φρεντ Τραμπ. Προκύπτει μια ψυχοδομή ανθρώπου αμοραλιστή, ψεύτη, φιλοχρήματου, αδίστακτου και εμμονικού.
«Απρόβλεπτος»
Ο Ντόναλντ Τραμπ κέρδισε τις προεδρικές εκλογές του 2024 αφού ο αρχικός του αντίπαλος, ο Τζο Μπάιντεν, αποσύρθηκε λόγω ανησυχιών για την ηλικία και την πνευματική του διαύγεια. Από τις αρχές του 2026 δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Αμερικανοί δεν είναι απλώς ολοένα και πιο δυσαρεστημένοι με την πολιτική του Τραμπ αλλά ανησυχούν και για τη νοητική του ικανότητα.
Σε έρευνα του περασμένου Φεβρουαρίου (Reuters/Ipsos) το 61% των ερωτηθέντων είπε ότι ο πρόεδρος «γίνεται όλο και πιο απρόβλεπτος με την ηλικία». Μόνο το 45% θεωρεί ότι είναι «πνευματικά αρκετά οξύνους για το αξίωμα» (από 54% το 2023, όταν διεκδικούσε την επιστροφή του). Ακόμα και το 30% των Ρεπουμπλικανών ερωτηθέντων συμφωνεί ότι «γίνεται πιο απρόβλεπτος». «Απρόβλεπτος», φυσικά, δεν σημαίνει το ίδιο με «διανοητικά ασταθής», αλλά βρίσκονται στην ίδια κατεύθυνση.
Ο αδιάβατος δρόμος της 25ης τροπολογίας
Μετά τη δολοφονία του Τζον Φ. Κένεντι το 1963 το πολιτικό κατεστημένο των ΗΠΑ αποφάσισε να ορίσει πιο αυστηρούς κανόνες διαδοχής ενός προέδρου που ξαφνικά πεθαίνει ή αδυνατεί να ασκήσει τα καθήκοντά του. Ετσι προέκυψε η περιβόητη 25η τροπολογία του αμερικανικού Συντάγματος, η οποία υιοθετήθηκε το 1967. Σήμερα πολλοί την επικαλούνται ως πιθανό όπλο για να εκθρονιστεί ο Τραμπ. Ομως πρόκειται για έναν σχεδόν αδιάβατο δρόμο, μια ρύθμιση για ακραία σενάρια.
Το κουμπί του εν λόγω συνταγματικού μηχανισμού μπορεί να πυροδοτήσει ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ. Διακρίνονται τέσσερα στάδια. Πρώτον, ο αντιπρόεδρος εκτιμά (αυθαίρετα, χωρίς συμβουλευτικά όργανα όπως π.χ. μια ομάδα ιατρών) ότι ο πρόεδρος δεν ανταποκρίνεται στις υποχρεώσεις του. Δεύτερον, συμφωνούν γραπτώς μαζί του τουλάχιστον τα μισά μέλη της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Τρίτον, ενημερώνεται το Κογκρέσο και ο αντιπρόεδρος αναλαμβάνει «προσωρινός πρόεδρος».
Και, τέταρτον, ο πρόεδρος έχει τέσσερις μέρες διορία για να διαμαρτυρηθεί εγγράφως στο Κογκρέσο και να ζητήσει να επιστρέψει στον Λευκό Οίκο. Αν διαμαρτυρηθεί, το Κογκρέσο θα κάνει ψηφοφορία για την αποπομπή ή την επιστροφή του, όπου απαιτείται αυξημένη πλειοψηφία των δύο τρίτων των βουλευτών και των γερουσιαστών. Προφανώς τα εμπόδια είναι δυσθεώρητα, ώστε να μην ανατρέπεται ένας ηγέτης χωρίς εξαιρετικά σοβαρό λόγο. Δεν είναι τυχαίο ότι η 25η τροπολογία δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ.
