Η μη τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας και τα επαχθή τεκμήρια των αυτοαπασχολουμένων αύξησαν κατά 12,93% τη συνολική φορολογική επιβάρυνση.
Κατά 1,59 δισ. ευρώ αυξήθηκε μέσα σε έναν χρόνο ο συνολικός φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων, φτάνοντας τα 13,87 δισ. ευρώ με τις φορολογικές δηλώσεις που υποβλήθηκαν το 2025 για τα εισοδήματα του 2024.
Η αύξηση των φόρων ήταν σημαντικά μεγαλύτερη, σε ποσοστιαία βάση, από εκείνη των δηλωθέντων εισοδημάτων: ο φόρος αυξήθηκε κατά 12,93%, ενώ τα εισοδήματα κατά 9,29%. Στην εξέλιξη αυτή συμβάλλει ο μηχανισμός της μη τιμαριθμοποίησης των φορολογικών κλιμακίων, που οδηγεί σε μεγαλύτερη επιβάρυνση όταν αυξάνονται οι ονομαστικές αποδοχές, χωρίς να βελτιώνεται αναλόγως η αγοραστική δύναμη.
Επιπλέον, η συνέχιση της εφαρμογής του επαχθούς συστήματος ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος στους αυτοαπασχολουμένους επιβαρύνει επαγγελματίες που φορολογούνται για ποσά μεγαλύτερα από τα δηλωθέντα κέρδη τους. Τα διαθέσιμα συγκεντρωτικά στοιχεία, πάντως, δεν προσδιορίζουν πόσο από τη συνολική αύξηση του φόρου οφείλεται σε καθέναν από αυτούς τους παράγοντες.
Τα αναλυτικά στατιστικά στοιχεία της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων αποκαλύπτουν ότι τα συνολικά δηλωθέντα εισοδήματα ανήλθαν σε 115,93 δισ. ευρώ για το φορολογικό έτος 2024, έναντι 106,08 δισ. ευρώ για το προηγούμενο φορολογικό έτος. Παρά τη σημαντική αυτή αύξηση, η συνολική φορολογική επιβάρυνση ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο, καθώς η φορολογική κλίμακα που εφαρμοζόταν στα εισοδήματα του 2024 δεν είχε αναπροσαρμοστεί με βάση τον πληθωρισμό. Ετσι, ακόμη και αυξήσεις αποδοχών που απλώς αντιστάθμιζαν μέρος της ακρίβειας μπορούσαν να οδηγήσουν σε υψηλότερο φόρο, λόγω της υπαγωγής μεγαλύτερου τμήματος του εισοδήματος σε υψηλότερους φορολογικούς συντελεστές.
Χαμηλά εισοδήματα
Σύμφωνα με τον Π13 της ΑΑΔΕ, 4.769.821 φορολογούμενοι, δηλαδή το 52,11% του συνόλου, εμφανίζουν ατομικό φορολογητέο εισόδημα μικρότερο των 10.000 ευρώ. Πρόκειται για περισσότερο από το μισό του συνόλου.
Από τους 9.153.357 φορολογουμένους του Π13, περισσότεροι από τους μισούς βρίσκονται στο χαμηλότερο εισοδηματικό κλιμάκιο.
Εάν προστεθούν οι 3.851.747 φορολογούμενοι με φορολογητέο εισόδημα από 10.000 έως κάτω από 30.000 ευρώ, προκύπτει ότι 8.621.568 άτομα, δηλαδή το 94,19% του συνόλου, βρίσκονται κάτω από τα 30.000 ευρώ.
Στην αντίπερα όχθη, μόλις 30.085 φορολογούμενοι, ποσοστό 0,33% του συνόλου, εμφανίζουν ατομικό φορολογητέο εισόδημα τουλάχιστον 100.000 ευρώ.
Τα στοιχεία αυτά δεν αποτυπώνουν το συνολικό διαθέσιμο εισόδημα κάθε νοικοκυριού, αναδεικνύουν όμως την έκταση των χαμηλών ατομικών εισοδημάτων που καταγράφονται στη φορολογική βάση.
Αυξάνονται τα εισοδήματα στα χαρτιά – Τι γίνεται με την αγοραστική δύναμη;
Η συνολική αύξηση των δηλωθέντων εισοδημάτων δεν αποδεικνύει από μόνη της ανάλογη βελτίωση της πραγματικής αγοραστικής δύναμης.
Στον Π13 για το φορολογικό έτος 2024 καταγράφονται 4.769.821 φορολογούμενοι με ατομικό φορολογητέο εισόδημα κάτω από 10.000 ευρώ (52,11%). Ακόμη 3.851.747 φορολογούμενοι βρίσκονται από 10.000 έως κάτω από 30.000 ευρώ (42,08%), ενώ 431.226 βρίσκονται από 30.000 έως κάτω από 60.000 ευρώ (4,71%).
Στα κλιμάκια 60.000 έως κάτω από 100.000 ευρώ και 100.000 ευρώ και άνω καταγράφονται 70.478 και 30.085 φορολογούμενοι, αντίστοιχα.
Η κατανομή αυτή αφορά το ατομικό φορολογητέο εισόδημα του 2024 και δεν επαρκεί, χωρίς αντίστοιχα στοιχεία Π13 του 2023, για συμπέρασμα σχετικά με την ετήσια μεταβολή ανά κλιμάκιο.
Η άνοδος των συνολικά δηλωθέντων εισοδημάτων είναι ονομαστική: τα συγκεντρωτικά δεδομένα δεν δείχνουν πόσο από αυτήν αντισταθμίστηκε από την αύξηση των τιμών ούτε τεκμηριώνουν αντίστοιχη βελτίωση της αγοραστικής δύναμης.
Στην πρώτη γραμμή οι… μισθωτοί
Η κατανομή του φόρου εισοδήματος ανά κατηγορία φορολογουμένων αποκαλύπτει ότι οι μισθωτοί εξακολουθούν να αποτελούν τη μεγαλύτερη πηγή του συνολικού φόρου.
Στις 2.722.126 δηλώσεις της συγκεκριμένης κατηγορίας αναλογούν φόροι ύψους 5,67 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 40,90% του συνόλου. Οι συνταξιούχοι επιβαρύνονται με επιπλέον 2,49 δισ. ευρώ, καλύπτοντας το 17,96%.
Συνολικά, μισθωτοί και συνταξιούχοι αντιπροσωπεύουν το 58,86% του συνολικού φόρου εισοδήματος, δηλαδή περίπου έξι στα δέκα ευρώ.
Η διαπίστωση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον εάν συνδυαστεί με το γεγονός ότι πρόκειται για εισοδήματα τα οποία, κατά κανόνα, καταγράφονται και ελέγχονται στην πηγή τους.
Στους ασκούντες επιχειρηματική δραστηριότητα αντιστοιχούν φόροι 3,74 δισ. ευρώ ή 26,94% του συνόλου. Οι εισοδηματίες συμμετέχουν με 1,60 δισ. ευρώ και οι αγρότες με 373,5 εκατ. ευρώ.
Η συμμετοχή κάθε ομάδας στον συνολικό φόρο δεν αρκεί από μόνη της για να αξιολογηθεί η φορολογική δικαιοσύνη, καθώς διαφέρουν το πλήθος των δηλώσεων, το ύψος των εισοδημάτων και η σύνθεσή τους. Δείχνει, όμως, πού συγκεντρώνεται η συνολική φορολογική επιβάρυνση.
Σχεδόν 750 εκατ. ευρώ επιπλέον φόρος στους μισθωτούς
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η ετήσια μεταβολή. Ο συνολικός φόρος που αναλογεί στους μισθωτούς αυξήθηκε από 4,92 δισ. ευρώ το 2023 σε 5,67 δισ. ευρώ το 2024.
Πρόκειται για πρόσθετη επιβάρυνση περίπου 746 εκατ. ευρώ ή 15,15%. Στους συνταξιούχους ο φόρος αυξήθηκε κατά περίπου 236 εκατ. ευρώ ή 10,47%. Ετσι, μόνο στις δύο αυτές κατηγορίες καταγράφεται συνολική αύξηση φόρου που πλησιάζει το 1 δισ. ευρώ. Στους ασκούντες επιχειρηματική δραστηριότητα η αύξηση έφτασε τα 360 εκατ. ευρώ, στους εισοδηματίες τα 217 εκατ. ευρώ και στους αγρότες τα 28,8 εκατ. ευρώ. Η άνοδος των φόρων συνδέεται με την αύξηση των δηλωθέντων και φορολογητέων εισοδημάτων, αλλά και με τη λειτουργία της φορολογικής κλίμακας και των τεκμαρτών μεθόδων προσδιορισμού εισοδήματος.
Η απουσία τιμαριθμοποίησης επιβαρύνει ιδιαίτερα όσους βλέπουν τις ονομαστικές αποδοχές τους να αυξάνονται χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση της πραγματικής αγοραστικής τους δύναμης.
Τεκμήρια σε 1,2 εκατ. δηλώσεις
Ενα ακόμη στοιχείο που αναδεικνύει την έκταση της φορολογικής επιβάρυνσης είναι η εφαρμογή των τεκμηρίων διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων.
Συνολικά, 1.209.091 φορολογικές δηλώσεις, περίπου το 17,5% του συνόλου, εμφάνισαν προστιθέμενη διαφορά τεκμηρίου. Το συνολικό πρόσθετο τεκμαρτό εισόδημα έφτασε τα 3,88 δισ. ευρώ.
Αυτό σημαίνει ότι, στις συγκεκριμένες περιπτώσεις, η φορολογική βάση προσαυξήθηκε με ποσά που προέκυψαν από την εφαρμογή των προβλεπόμενων τεκμαρτών δαπανών και όχι αποκλειστικά από τα εισοδήματα που δηλώθηκαν. Αξιοσημείωτο είναι ότι οι περισσότερες δηλώσεις με προστιθέμενη διαφορά τεκμηρίου εντοπίζονται στους μισθωτούς, με 433.697 περιπτώσεις, και στους συνταξιούχους, με 350.004.
Ακολουθούν οι εισοδηματίες με 296.284, οι ασκούντες επιχειρηματική δραστηριότητα με 69.814 και οι αγρότες με 59.292.
Τα συγκεκριμένα στοιχεία αφορούν τα τεκμήρια διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων. Δεν πρέπει να συγχέονται με το χωριστό καθεστώς ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος των αυτοαπασχολουμένων, το οποίο αποτελεί πρόσθετο πεδίο κριτικής για τη φορολογική πολιτική.
Eπιχειρήσεις, αγροτική δραστηριότητα και ακίνητα
Η αναλυτική κατανομή ανά πηγή εισοδήματος αναδεικνύει επίσης τη μεγάλη συγκέντρωση δηλώσεων στα χαμηλότερα κλιμάκια.
Στην αγροτική επιχειρηματική δραστηριότητα, το 88,13% των δηλώσεων με εισόδημα αυτής της προέλευσης εμφανίζει ποσά κάτω των 10.000 ευρώ. Στα εισοδήματα από ακίνητη περιουσία το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε 86,17%.
Στην επιχειρηματική δραστηριότητα, το 35,98% των δηλώσεων με σχετικό εισόδημα βρίσκεται κάτω από τα 10.000 ευρώ, ενώ το 53,44% συγκεντρώνεται στο κλιμάκιο 10.000 έως 30.000 ευρώ.
Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελούν τα μερίσματα, οι τόκοι, τα δικαιώματα και οι υπεραξίες. Το 97,56% των δηλώσεων με εισόδημα από αυτές τις πηγές εμφανίζει ποσά κάτω των 10.000 ευρώ. Παράλληλα, όμως, οι δηλώσεις με ποσά τουλάχιστον 100.000 ευρώ αυξήθηκαν κατά 20,1%, φτάνοντας τις 15.822.
Οι αριθμοί αυτοί αφορούν ποσά ανά πηγή εισοδήματος και δεν πρέπει να συγχέονται με το συνολικό ετήσιο εισόδημα κάθε φορολογουμένου.
Για τους πίνακες
Σημείωση: Οι αριθμοί αφορούν το φορολογικό έτος 2024, με υποβολή δηλώσεων το 2025. Ο συνολικός φόρος είναι ο φόρος που προκύπτει από τις εκκαθαρίσεις και δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκη με ποσά που έχουν ήδη εισπραχθεί. Τα στοιχεία ανά πηγή εισοδήματος δεν αποτελούν αμοιβαία αποκλειόμενες ομάδες φορολογουμένων
Πηγή: ΑΑΔΕ, στατιστικά στοιχεία δηλώσεων φορολογίας εισοδήματος
φυσικών προσώπων για τα φορολογικά έτη 2023 και 2024
