Είσαι Ελληνας πολίτης, ακούς την κυβερνητική εξαγγελία για το πρόγραμμα απόκτησης στέγης με το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ», βεβαιώνεσαι ότι πληροίς τις προϋποθέσεις που έχουν τεθεί και ξεκινάς τη διαδικασία: υποβάλλεις αίτηση, παίρνεις προέγκριση, βρίσκεις σπίτι αφού ψάξεις πολύ γιατί όλα είναι ακριβά, δίνεις προκαταβολή και αμοιβές σε δικηγόρους, ο ιδιοκτήτης ζητεί μεγάλη προκαταβολή γιατί θα κινήσει διαδικασία για έκδοση ηλεκτρονικής ταυτότητας του ακινήτου και θέλει να σιγουρευτεί, σχεδιάζεις τη διαρρύθμιση του νέου σου σπιτιού και μια μικρή ανακαίνιση (καθότι, βάσει προδιαγραφών, είναι παλαιάς κατασκευής – κοινώς χρέπι), κάνεις όνειρα. Και ξαφνικά, σε ειδοποιούν από την τράπεζα ότι πετιέσαι έξω από το πρόγραμμα διότι με κυβερνητική απόφαση το πρόγραμμα οδηγείται σε «ξαφνικό θάνατο»: το περιθώριο που έχεις για συμβασιοποίηση δεν είναι η 31η Αυγούστου, όπως η κυβέρνηση είχε με πάσα επισημότητα ανακοινώσει, αλλά… η 2α Ιουνίου - τρεις μήνες νωρίτερα!
Ψυχρολουσία! Διαπιστώνεις -και μάλλον για πολλοστή φορά- πως δεν πρέπει να εμπιστεύεσαι το κράτος και την κυβέρνηση, πως οι επίσημες ανακοινώσεις έχουν σχετική σημασία -σήμερα ισχύει αυτό, αύριο κάτι άλλο-, πως τα σχέδια και τα όνειρα απέχουν από τη ματαίωση και την οργή όσο οι κυβερνητικές διαβεβαιώσεις από τη βεβαιότητα· και πως εκτός από την εμπιστοσύνη σου στο κράτος και την κυβέρνηση, έχεις χάσει τσάμπα πολλές ανθρωποώρες, αλλά και χρήματα! Εν ολίγοις, διαπιστώνεις ότι έγινες ζωντανό παράδειγμα της παροιμίας «πήγε για μαλλί και βγήκε κουρεμένος»…
Ποιος θα σε αποζημιώσει για τη ζημιά που υπέστης ενώ ήσουν «τύπος και υπογραμμός», ενώ ακολούθησες όλες τις διαδικασίες που σου ζητήθηκαν από το κράτος και τις τράπεζες; Φυσικά κανείς. Οι τράπεζες θα νίπτουν τας χείρας τους: «Είναι κυβερνητική απόφαση». Η δε κυβέρνηση απαξιοί να ασχοληθεί. Οχι μόνο αυτό, αλλά περιλαμβάνει στο σχετικό δελτίο Τύπου και απολογισμό του προγράμματος που δείχνει υψηλά ποσοστά υλοποίησης – το πρόγραμμα «πέτυχε», εσύ και πολλοί άλλοι ομοιοπαθούντες είστε απλώς «παράπλευρες απώλειες»…
Πρόκειται για σκανδαλωδώς πρωτοφανή και πρωτοφανώς σκανδαλώδη κυβερνητική αυθαιρεσία που αμφισβητεί κάθε έννοια κράτους δικαίου.
Χιλιάδες «θύματα»
Πόσοι είναι οι… παθόντες δεν μπορεί κανείς να γνωρίζει με ακρίβεια – και φυσικά ούτε η κυβέρνηση ούτε οι τράπεζες πρόκειται να δώσουν στοιχεία. Ωστόσο, είναι βέβαιο ότι είναι χιλιάδες. Η αρχική προθεσμία για συμβασιοποίηση (31 Αυγούστου) έδινε μεγάλο χρονικό περιθώριο και είναι βέβαιο ότι χιλιάδες πολίτες που είχαν υπαχθεί στο πρόγραμμα είχαν προχωρήσει αρκετά και θα μπορούσαν με άνεση να φτάσουν ώς το τέλος της διαδικασίας.
Στο κυβερνητικό δελτίο Τύπου (κοινή ανακοίνωση των υπουργείων Οικονομικών και Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας) της 27ης Απριλίου, με το οποίο ανακοινώθηκε ο «ξαφνικός θάνατος» του προγράμματος, αναφέρεται ότι:
«Το πρόγραμμα “Σπίτι μου ΙΙ” παρουσιάζει ιδιαίτερα υψηλή απορρόφηση και σημαντική κοινωνική απήχηση. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, μέχρι σήμερα έχουν εγκριθεί 13.461 δάνεια, συνολικής αξίας 1,617 δισ. ευρώ, με μέσο ύψος δανείου 120,15 χιλιάδες ευρώ, ενώ η απορρόφηση του συνολικού προϋπολογισμού ανέρχεται στο 84,1%.» Ακόμη και αν πάρουμε ως δεδομένο το 84,1% της απορρόφησης (που, όπως εξηγούμε σε άλλο σημείο του κειμένου, πόρρω απέχει από την τελική εκταμίευση), απομένει ένα διόλου ευκαταφρόνητο 15,9% που έπεσε θύμα του «ξαφνικού θανάτου», το οποίο μεταφράζεται, κατ’ αναλογία, σε πάνω από 2.140 εκκρεμείς φακέλους.
Κρίση στέγης σε αριθμούς
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα καταγράφει από τις χειρότερες επιδόσεις στην Ευρωπαϊκή Ενωση στους δείκτες στέγασης. Ορισμένα στοιχεία:
● Το 28,9% του πληθυσμού δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στεγαστικά έξοδα, όταν ο μέσος όρος της Ε.Ε. είναι 8,2%.
● Το μέσο ποσοστό διαθέσιμου εισοδήματος που κατευθύνεται στη στέγαση ανέρχεται στο 35,5% στην Ελλάδα έναντι 19,2% στην Ε.Ε.
● Από το 2019 έως το 2024, το ποσοστό ιδιοκατοίκησης μειώθηκε από 75,4% σε 69,7%. Περίπου 247 χιλιάδες νοικοκυριά δεν κατοικούν πλέον σε ιδιόκτητη κατοικία.
● Η Ελλάδα καταγράφει ιδιαίτερα αρνητικές επιδόσεις στις ληξιπρόθεσμες οφειλές στέγασης, στην αδυναμία επαρκούς θέρμανσης κατοικίας, στην αδυναμία αντικατάστασης βασικών επίπλων και εξοπλισμού κατοικίας.
● Τα ενοίκια συνεχίζουν να αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο: +7,6% ετήσια αύξηση τον Μάρτιο 2026 και +29% συνολική αύξηση από το 2022.
Μετατρέποντας τα... χρέπια σε ευπώλητα!
Ωστόσο, ο «ξαφνικός θάνατος» του προγράμματος, παρότι εξοργιστικός, δεν είναι το μόνο πρόβλημα που σχετίζεται με το συγκεκριμένο πρόγραμμα. Το πρόβλημα εντοπίζεται στην ίδια τη «φιλοσοφία» του. Βασική προδιαγραφή του προγράμματος ήταν ότι οι κατοικίες έπρεπε να είναι κατασκευασμένες πριν από το 2007. Αφορούσε δηλαδή πολύ παλιές κατοικίες. Το αποτέλεσμα ήταν αναμενόμενο: ύστερα από την ανακοίνωση του προγράμματος και πριν οι ενδιαφερόμενοι ξεκινήσουν την αναζήτηση κατοικίας, η κερδοσκοπία στις τιμές της συγκεκριμένης κατηγορίας εκτινάχθηκε - προληπτική κερδοσκοπία, εν αναμονή υλοποίησης του προγράμματος. Ακόμα και σήμερα, οι στατιστικές για τη διακύμανση των τιμών κατοικιών βεβαιώνουν ότι αυτές αυξάνονται σε υψηλότερα ποσοστά για τα… παλαιά ακίνητα. Η πιο πρόσφατη ανακοίνωση της ΤτΕ, της 19ης Μαρτίου 2026, δείχνει ότι οι τιμές των νεόδμητων κατοικιών αυξήθηκαν σε ετήσια βάση κατά 7,4% το τέταρτο τρίμηνο του 2025 σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2024 και των παλαιότερων κατά 7,8%, ενώ στο σύνολο του 2025 οι αντίστοιχες αυξήσεις ήταν 7,4% και 8,1%. Με λίγα λόγια, τα «χρέπια» ακρίβυναν ταχύτερα και έγιναν ευπώλητα.
Σε αντίθεση με την κυβερνητική προσποίηση ότι το κίνητρο ήταν να «βάλουν κεραμίδι πάνω από το κεφάλι τους» νέοι και ιδιαίτερα νέα ζευγάρια, εδώ διακρίνονται -εκ του αποτελέσματος, που όμως δεν ήθελε πολλή φαντασία για να προεξοφληθεί- δύο άλλοι, άρρητοι στόχοι:
Πρώτο, να πουληθούν παλαιές κατοικίες σε υψηλές τιμές. Υπενθυμίζεται ότι η αγορά κατοικιών υπολογίζεται στο ΑΕΠ (κακώς, αφού δεν πρόκειται για δημιουργία νέας αξίας).
Δεύτερο, να καταγράψουν υπεραξίες οι παλαιές κατοικίες που έχουν στην κατοχή τους μέσω πλειστηριασμών οι τράπεζες και τα funds. Υπενθυμίζεται ότι η αξία τους υπολογίζεται στο ενεργητικό και φυσικά επιδρά στην κερδοφορία.
Αλήθειες και ψέματα για την «επιτυχία» της κυβέρνησης
Συνολικά χρηματοδοτήθηκε τελικά περίπου το 8% των αιτήσεων και περισσότεροι από 151 χιλιάδες πολίτες (το 92%) έμειναν εκτός προγραμμάτων
Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι το «Σπίτι μου ΙΙ» ήταν πολύ πετυχημένο, αναφέροντας ότι εγκρίθηκαν 13.460 δάνεια συνολικής αξίας 1,6 δισ. ευρώ, όμως, πρόκειται για εγκρίσεις κι όχι για εκταμίευση των σχετικών ποσών. Οι τελευταίες διαθέσιμες πληροφορίες (τέλη 2025) για τις πραγματικές εκταμιεύσεις κάνουν λόγο για περίπου 6.200 εκταμιευμένα δάνεια, συνολικού ύψους περίπου 675 εκατ. ευρώ1.
Βεβαίως το «Σπίτι μου ΙΙ» δεν έχει ολοκληρωθεί – αν και με τον «ξαφνικό θάνατο» μάλλον ισχύει ότι ολοκληρώθηκε βιαίως. Το «Σπίτι μου Ι» όμως έχει ολοκληρωθεί, κι εκεί παρουσιάζεται στον τελικό απολογισμό μεγάλη διαφορά μεταξύ του αριθμού των εγκεκριμένων δανείων και του αριθμού εκείνων που έφτασαν ώς την εκταμίευση. Συγκεκριμένα, είχαν ανακοινωθεί περίπου 10.000 εγκρίσεις2, με τις τελικές εκταμιεύσεις να κλείνουν στα 7.240 δάνεια3 και τον συνολικό προϋπολογισμό να ανέρχεται στα 696 εκατ. ευρώ.
Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, λοιπόν, οι συνολικές εκταμιεύσεις των δύο προγραμμάτων ανέρχονται σε περίπου 13.440 δάνεια, συνολικής αξίας περίπου 1,4 δισ. ευρώ, αριθμοί που απέχουν σημαντικά από την εικόνα που προβάλλει η κυβέρνηση περί εγκρίσεων και απορρόφησης πόρων.
Αυτά τα δεδομένα πρέπει να συγκριθούν με έναν τεράστιο αριθμό αιτήσεων που είχαν κατατεθεί. Συγκεκριμένα, από δημοσιεύματα και δηλώσεις κυβερνητικών στελεχών προκύπτει ότι οι αιτήσεις στα δύο προγράμματα ξεπέρασαν συνολικά τις 165.000: περίπου 40.000 αιτήσεις στο «Σπίτι μου 1» και περίπου 125.000 αιτήσεις στο «Σπίτι μου 2».
Αρα, με βάση τα στοιχεία:
● Συνολικά χρηματοδοτήθηκε τελικά περίπου το 8% των αιτήσεων.
● Περισσότεροι από 151 χιλιάδες πολίτες (το 92%) έμειναν εκτός προγραμμάτων.
● Τα προγράμματα βασίζονται σε τραπεζικά και πιστοληπτικά κριτήρια, με αποτέλεσμα να αποκλείονται συχνά τα νοικοκυριά που έχουν τη μεγαλύτερη στεγαστική ανάγκη.
(1) https://www.ertnews.gr/eidiseis/ellada/anodikoi-rythmoi-gia-to-programma-spiti-mou-ii-94-500-nees-xrimatodotiseis-se-tria-xronia/ (πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ)
(2) Δήλωση Χατζηδάκη δύο μήνες μετά τη λήξη του προγράμματος: https://minfin.gov.gr/k-chatzidakis-to-schedio-tis-kyvernisis-gia-tin-agora-akiniton/
(3) Δήλωση Ζαχαράκη: https://minscfa.gov.gr/i-sofia-zacharaki-stin-enarktiria-ekdilosi-tou-ykoiso-tis-evropaikis-epitropis-kai-tou-oosa-gia-tin-oikonomiki-anexartisia-ton-neon-stin-ellada/
