Η Αρκτική φαίνεται πώς θα αποτελέσει ένα νέο γεωπολιτικό σημείο ανάφλεξης, ακόμη και χωρίς την κρίση της Γροιλανδίας. Πέρα από τα σχέδια κατάκτησης της Γροιλανδίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες καταστρώνουν σχέδια για «ανάκτηση της υπεροχής στην Αρκτική».
Το Πεντάγωνο αναφέρεται ήδη στην περιοχή ως «πεδίο στρατηγικού ανταγωνισμού».
Οι ΗΠΑ προμηθεύονται νέα παγοθραυστικά και μαχητικά αεροσκάφη F-35 πρόκειται να σταθμεύσουν στην περιοχή.
Το ΝΑΤΟ αυξάνει επίσης την ετοιμότητά του: Στη Νορβηγία, μόλις άνοιξε ένα νέο κέντρο επιχειρήσεων για ταχύτερες αεροπορικές επιδρομές στην Αρκτική και πέρυσι 10.000 στρατιώτες του ΝΑΤΟ εκπαιδεύτηκαν σε τεχνικές άμυνας στον Αρκτικό κύκλο.
Δεν χρειάζονται και πολλά, λοιπόν, για να σημάνει συναγερμός στον αγώνα για την Αρκτική.
Ακόμα και η σύντομη επίσκεψη μιας μικρής στρατιωτικής αντιπροσωπείας από τη Γερμανία και άλλα κράτη της ΕΕ στη Γροιλανδία ήταν αρκετή για να προκαλέσει μια σφοδρή αντίδραση από τη Ρωσία.
«Αυτή είναι η επόμενη πρόκληση από τις δυτικές χώρες», δήλωσε οργισμένη η Μαρία Ζαχάροβα, εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών της Μόσχας, όταν 13 Γερμανοί αξιωματικοί και στρατιωτικό προσωπικό από γειτονικές χώρες , έφτασαν στη Γροιλανδία την Παρασκευή ως μέρος μιας ομάδας αναγνώρισης. Αυτό, ισχυρίστηκε η Ζαχάροβα, θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια της Ρωσίας. «Η στρατιωτική παρουσία στην περιοχή γίνεται υπό το ψευδές πρόσχημα μιας αυξανόμενης απειλής από τη Μόσχα και το Πεκίνο», πρόσθεσε.
Όλα αυτά ακούγονται πολύ διαφορετικό στην Ουάσιγκτον.
Λίγο πριν τις καταγγελίες της Ρωσίας, ο πρόεδρος Τραμπ δήλωνε ότι η Αρκτική είναι «γεμάτη ρωσικά και κινεζικά πλοία, πολεμικά πλοία παντού». Αν οι ΗΠΑ δεν κατέχουν τη Γροιλανδία, τότε θα το κάνουν οι Ρώσοι και οι Κινέζοι, είπε ο Αμερικανός πρόεδρος.
Κλιμακούμενη σύγκρουση
Η τεταμένη ρητορική αποτελεί ένδειξη μιας κλιμακούμενης σύγκρουσης για την οποία προειδοποιούν εδώ και καιρό πολλοί στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες: «Η Αρκτική έχει γίνει επίκεντρο γεωπολιτικής αντιπαλότητας. Οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα, ειδικότερα, αλλά και τα ευρωπαϊκά κράτη, εμπλέκονται πλέον σε έναν αγώνα επιρροής γύρω από τον Βόρειο Πόλο», τονίζουν Ευρωπαίοι διπλωμάτες.
Στρατιωτικοί αναλυτές θεωρούν πλέον πιθανό να ξεκινήσει εδώ ένας μεγάλος πόλεμος. «Εάν η Ρωσία πειστεί ότι ένας πόλεμος με το ΝΑΤΟ είναι αναπόφευκτος, πιθανότατα θα εξαπολύσει μια πρώτη επίθεση στην Αρκτική», υποστηρίζει ο ειδικός σε θέματα Ρωσίας Μιχαήλ Κόμιν από το βρετανικό Center for European Policy Analysis (Cepa), με έδρα το Λονδίνο.
Η Γερμανική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πληροφοριών (BND) έχει εντοπίσει μάλιστα και μια πιθανή τοποθεσία όπου, στο χειρότερο σενάριο, θα μπορούσε να ξεκινήσει ένας παγκόσμιος πόλεμος: « Η Ρωσία θα μπορούσε να δοκιμάσει τις αμυντικές ικανότητες του ΝΑΤΟ με μια γρήγορη επίθεση στο νορβηγικό αρκτικό νησί Σπιτσμπέργκεν», υποστήριξε πρόσφατα ο πρώην επικεφαλής της BND, Μπρούνο Καλ.
Επειδή η συντομότερη διαδρομή πτήσης για πυρηνικούς πυραύλους μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ περνάει πάνω από τον Βόρειο Πόλο, οι μεγάλες δυνάμεις παρακολουθούσαν άλλωστε στενά την Αρκτική ακόμη και κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.
Η κλιματική αλλαγή
Ωστόσο, η αυξημένη σημασία της Αρκτικής περιοχής οφείλεται κυρίως στην κλιματική αλλαγή: η Αρκτική θερμαίνεται τέσσερις φορές πιο γρήγορα από τον υπόλοιπο πλανήτη και οι πάγοι λιώνουν. Μεσοπρόθεσμα, αυτό θα ανοίξει νέες, οικονομικά και στρατιωτικά σημαντικές θαλάσσιες διαδρομές.
«Ξεκλειδώνει» όμως και γιγαντιαία κοιτάσματα πετρελαίου, φυσικού αερίου και σπάνιων γαιών. Αμερικανικά μέσα ενημέρωσης γράφουν ότι περίπου το 13% των ανεξερεύνητων αποθεμάτων πετρελαίου στον κόσμο και το 30% των αποθεμάτων φυσικού αερίου βρίσκονται κάτω από τον βυθό της Αρκτικής.
«Λόγω της υπερθέρμανσης, ένας Αρκτικός Ωκεανός χωρίς πάγους θα γίνει μια ρεαλιστική πιθανότητα στο εγγύς μέλλον», εξηγεί ο Μίκαελ Πάουλ, ειδικός σε θέματα Αρκτικής στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών και Ασφαλών Υποθέσεων (SWP), το οποίο συμβουλεύει τη γερμανική κυβέρνηση.
Νέοι εμπορικοί δρόμοι
Οι νέες θαλάσσιες οδοί επίσης, θα έχουν μεγάλη οικονομική σημασία: οι μελλοντικές εμπορικές οδοί αναμένεται να μειώσουν δραστικά τους χρόνους μεταφοράς μεταξύ Ασίας και Ευρώπης μέσα σε λίγα χρόνια. Εάν το Βορειοανατολικό Πέρασμα στην Αρκτική ανοίξει για τη ναυσιπλοΐα, οι παραδόσεις από τη Σαγκάη στο Αμβούργο θα διαρκέσουν μόνο 18 ημέρες αντί για τις 35 έως 40 ημέρες που απαιτούνται σήμερα, για ένα ταξίδι μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.
Ωστόσο, η απρόσκοπτη διέλευση κινεζικών ή ρωσικών πλοίων από την περιοχή ανησυχεί τους στρατιωτικούς και τους ειδικούς ασφαλείας του ΝΑΤΟ. «Ο κίνδυνος κυμαίνεται από συνεχιζόμενα περιστατικά που απειλούν την ασφάλεια έως τον αποκλεισμό των διατλαντικών οδών ναυτιλίας σε περίπτωση στρατιωτικής σύγκρουσης στην Ευρώπη», προειδοποιεί πρόσφατη μελέτη που συνέταξε ο ειδικός σε θέματα Αρκτικής, Μίκαελ Πάουλ. Όπως λέει, κινεζικά και ρωσικά βομβαρδιστικά μεγάλου βεληνεκούς περιπολούσαν τον Αρκτικό Ωκεανό κοντά στην Αλάσκα πριν από ενάμιση χρόνο.
Η πολιτική της Κίνας
Σχεδόν ταυτόχρονα, η Κίνα ανέπτυξε τρία παγοθραυστικά στα ύδατα της Αρκτικής. Τέτοιες ναυτικές επιχειρήσεις είναι πιθανό να αυξηθούν. Οι ΗΠΑ φοβούνται ότι τα κινεζικά υποβρύχια θα μπορούσαν να τις απειλήσουν από την Αρκτική, εξηγεί ο Γερμανός ειδικός: «Η Βόρεια Αμερική δεν αποτελεί πλέον ασφαλές καταφύγιο».
Αν και η Κίνα δεν είναι στην πραγματικότητα ένα παράκτιο κράτος της Αρκτικής, φιλοδοξεί να γίνει μια «πολική υπερδύναμη», όπως έχει δηλώσει ο Πρόεδρος Σι Τζιπίνγκ.
Ολόκληρη η διεθνής κοινότητα έχει συμφέρον στην Αρκτική, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, σύμφωνα με την εκπρόσωπο του Υπουργείου Εξωτερικών, Μάο Νινγκ. «Τα δικαιώματα και οι ελευθερίες λειτουργίας στην Αρκτική πρέπει να γίνονται σεβαστά. Οι ΗΠΑ δεν πρέπει να χρησιμοποιούν άλλες χώρες ως πρόσχημα για να επιδιώκουν τα δικά τους ιδιοτελή συμφέροντα», πρόσθεσε η Κινέζα εκπρόσωπος.
Η κυβέρνηση της Δανίας πάντως και πολυάριθμοι διεθνείς παρατηρητές δεν βλέπουν καμία άμεση απειλή για τη Γροιλανδία από την Κίνα. Σύμφωνα με Δανέζικες πηγές, κανένα κινεζικό πολεμικό πλοίο δεν έχει προσεγγίσει τη Γροιλανδία εδώ και περίπου δέκα χρόνια. «Αυτό που ισχυρίζεται ο Ντόναλντ Τραμπ, ότι η Γροιλανδία είναι πρακτικά περικυκλωμένη από κινεζικά και ρωσικά πλοία, δεν ισχύει», λέει ο Μίκαελ Πάουλ. Η Κίνα έχει δείξει σαφές ενδιαφέρον για την Αρκτική, αλλά ακόμη και αυτό δεν αποτελεί άμεση στρατιωτική απειλή, ούτε για την Αρκτική ούτε για τη Γροιλανδία».
Στη Γροιλανδία, οι περισσότερες προσπάθειες κινεζικών εταιρειών να συμμετάσχουν σε οικονομικά και υποδομικά έργα, όπως ορυχεία ή αεροδρόμια, έχουν αποτύχει. Ο υπουργός Εξωτερικών της Δανίας, Λαρς Λέκε Ράσμουσεν, είναι κατηγορηματικός: «Έχουμε αποτρέψει τις κινεζικές επενδύσεις μέσω της στενής συνεργασίας μεταξύ Γροιλανδίας και Δανίας. Για παράδειγμα, πριν από περίπου δέκα χρόνια υπήρχε η ιδέα να γίνουν επενδύσεις σε έργα υποδομών στη Γροιλανδία μέσω της κινεζικής πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος». Αυτό δεν συνέβη, δεν υπάρχει κινεζική παρουσία στη Γροιλανδία».
Το ΝΑΤΟ και η Ρωσία
Από την οπτική γωνία του ΝΑΤΟ, η μεγαλύτερη απειλή προέρχεται από τη Ρωσία, η οποία διατηρεί τη μεγαλύτερη στρατιωτική και πολιτική παρουσία στην Αρκτική. Ο Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν έχει ανακηρύξει την περιοχή ως τη δεύτερη πιο σημαντική στρατηγική του προτεραιότητα μετά την Ουκρανία. Η Μόσχα κατασκευάζει υπερσύγχρονες στρατιωτικές βάσεις. Το πλεονέκτημα της Ρωσίας δεν έγκειται μόνο στη γεωγραφία της, αλλά και στον μεγάλο στόλο των 50 παγοθραυστικών της. Τα παγοθραυστικά είναι γεωπολιτικά όπλα χωρίς τα οποία δεν μπορούν να επιβληθούν εδαφικές διεκδικήσεις στην Αρκτική: η Κίνα έχει μόνο πέντε και αυτή τη στιγμή επεκτείνει τον στόλο της, ενώ οι ΗΠΑ διαθέτουν μόλις τρία
Η στρατηγική του Πούτιν στην Αρκτική καθοδηγείται επίσης από τον φόβο, τονίζει ο ειδικός σε θέματα Ρωσίας, Μιχαήλ Κόμιν. Το λιώσιμο των πάγων αποδυναμώνει τη φυσική άμυνα της Ρωσίας και η παρουσία του ΝΑΤΟ αυξάνεται – ειδικά μετά την ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ, η οποία περιορίζει την ελευθερία κινήσεων της Ρωσίας στη Βαλτική Θάλασσα και καθιστά την Αρκτική στρατηγικά ακόμη πιο σημαντική. Η Μόσχα ανησυχεί για την προστασία των πυρηνικά οπλισμένων υποβρυχίων του Βόρειου Στόλου, τα οποία εδρεύουν κυρίως στο Μούρμανσκ και προορίζονται να εξασφαλίσουν μια πυρηνική ικανότητα δεύτερου χτυπήματος.
Παρόλο που η Κίνα βασίζεται στη Ρωσία για την πρόσβαση στην Αρκτική, ο Πάουλ βλέπει τη Μόσχα να παίζει δευτερεύοντα ρόλο. Η Ρωσία, λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, εξαρτάται από την οικονομική δύναμη της Κίνας. Η ρωσική ηγεσία έκανε ένα σημαντικό βήμα ανοίγοντας τα δύο σημαντικά λιμάνια της Βόρειας Θαλάσσιας Οδού, το Βλαδιβοστόκ και το Μούρμανσκ, σε κινεζικά πλοία. Αυτό δίνει στην Κίνα άνευ προηγουμένου πρόσβαση στην Αρκτική.
Το Πεκίνο πρέπει, άλλωστε, να διαφοροποιήσει τις θαλάσσιες εμπορικές διαδρομές, αν θέλει να αναδειχθεί σε παγκόσμια δύναμη. Για παράδειγμα, σε περίπτωση μελλοντικού αποκλεισμού της Νότιας Σινικής Θάλασσας, όπως το Στενό της Μάλακα, η Κίνα πρέπει να έχει πρόσβαση μέσω της Αρκτικής για την προμήθεια πετρελαίου και φυσικού αερίου.
