Οι δύο πόλεμοι που μαίνονται στα σύνορα της Ευρώπης κυριάρχησαν σε μια 12ωρη σύνοδο των ηγετών της ΕΕ -και για πολύ διαφορετικούς λόγους, οι ηγέτες βρέθηκαν περισσότερο σε αδυναμία αντίδρασης παρά σε θέση να παρέμβουν ουσιαστικά σε οποιονδήποτε από τους δύο.
Σπάνια έχει φανεί τόσο καθαρά η αδυναμία του μπλοκ να αναλάβει ηγετικό ρόλο στις διεθνείς υποθέσεις. Μεταξύ του Γερμανού Φρίντριχ Μερτς, του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν και της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι -επικεφαλής τριών από τις 10 μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου- και των άλλων 24 συμμετεχόντων, οι ηγέτες περιορίστηκαν στο να αποστρέφουν το βλέμμα, να διαφωνούν μεταξύ τους ή να προσφέρουν ελάχιστα πέρα από δηλώσεις, ενώ οι βομβαρδισμοί, οι εκτοξεύσεις πυραύλων και οι απώλειες συνεχίζονταν, σύμφωνα με το Politico.
"Σε αυτές τις πολύ δύσκολες στιγμές που ζούμε, περισσότερο από ποτέ είναι καθοριστικό να διαφυλάξουμε τη διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες", δήλωσε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ο οποίος προήδρευσε της συνάντησης στις Βρυξέλλες, σε δημοσιογράφους. "Η εναλλακτική είναι το χάος. Η εναλλακτική είναι ο πόλεμος στην Ουκρανία. Η εναλλακτική είναι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή", σημείωσε χαρακτηριστικά.
Και αυτή η ομιλία ήταν το μόνο που έγινε.
Καθώς η Τεχεράνη έπληττε τους γείτονές της, διαταράσσοντας τις ενεργειακές προμήθειες της Ευρώπης, το Κίεβο επιτίθετο σε ρωσικά εργοστάσια που επισκευάζουν στρατιωτικά αεροσκάφη, και ο Ντόναλντ Τραμπ στην Ουάσινγκτον αστειευόταν για την επίθεση στο Περλ Χάρμπορ μαζί με την πρωθυπουργό της Ιαπωνίας, Σανάε Τακαΐτσι, οι Ευρωπαίοι ηγέτες χρησιμοποίησαν τις συνομιλίες τους για να τροποποιήσουν το σύστημα αδειών άνθρακα της Ένωσης, το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (Emissions Trading System). Πρόκειται για ένα θέμα που δεν είναι εντελώς άσχετο με το παγκόσμιο ενεργειακό σοκ, αλλά δύσκολα αποτελεί ζήτημα στο οποίο η ήπειρος μπορεί να επιδείξει γεωπολιτική ισχύ.
Σε ό,τι αφορά το Ιράν, οι ηγέτες διαπίστωσαν ότι έχουν ελάχιστη επιρροή ή διάθεση να παρέμβουν ουσιαστικά. Στην Ουκρανία, περισσότερα από τέσσερα χρόνια μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας -μια σύγκρουση όπου διαθέτουν επιρροή και βούληση- δεν κατάφεραν να ξεπεράσουν τις εσωτερικές διαφωνίες ώστε να εγκρίνουν την αποστολή 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο.
"Δεν υπήρχε καμία διάθεση για εμπλοκή σε όλο το τραπέζι" όσον αφορά τη σύγκρουση με το Ιράν, δήλωσε ανώτερος Ευρωπαίος κυβερνητικός αξιωματούχος, ο οποίος, όπως και άλλοι που αναφέρονται στο άρθρο, μίλησε ανώνυμα για να περιγράψει τις κεκλεισμένων των θυρών συνομιλίες.
Ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, μάλιστα παραπονέθηκε ότι η εστίαση στο Ιράν κινδύνευε να αποσπάσει την προσοχή από μέτρα για την ενίσχυση της υποτονικής ευρωπαϊκής οικονομίας -τον αρχικό λόγο της συνόδου πριν τα διεθνή γεγονότα αλλάξουν την ατζέντα- σύμφωνα με τρεις αξιωματούχους.
"Ο κόσμος έμοιαζε πολύ διαφορετικός στο Alden Biesen", ανέφερε ένας αξιωματούχος της ΕΕ, αναφερόμενος στη συνάντηση του προηγούμενου μήνα σε ένα βελγικό κάστρο που είχε ως στόχο να θέσει τις βάσεις για αυτή τη σύνοδο. Αυτό ήταν πριν ο πόλεμος στο Ιράν και το αδιέξοδο χρηματοδότησης για την Ουκρανία, που προκλήθηκε από την υπαναχώρηση του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν από την υπόσχεσή του να εγκρίνει το δάνειο, αναδιαμορφώσουν ριζικά την ατζέντα.
"Δεν είναι δικός μας πόλεμος"
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν αγνοήθηκε πλήρως.
Υπήρξε κάποια ανανεωμένη συζήτηση για την αποστολή γαλλικών πολεμικών πλοίων με στόχο την προστασία του Στενού του Ορμούζ, του κρίσιμου σημείου διέλευσης πετρελαίου, το οποίο η Τεχεράνη έχει ουσιαστικά θέσει εκτός λειτουργίας απειλώντας με επιθέσεις σε πλοία, ενδεχομένως με την υποστήριξη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. "Έχουμε ξεκινήσει μια διερευνητική διαδικασία και θα δούμε τις επόμενες ημέρες αν μπορεί να έχει επιτυχία", δήλωσε ο Εμανουέλ Μακρόν.
Ωστόσο, η τελική δήλωση της συνόδου δεν προχώρησε σε δέσμευση για κάποια νέα αποστολή, αναφερόμενη μόνο στην ενίσχυση των υφιστάμενων ναυτικών επιχειρήσεων της ΕΕ στην περιοχή.
Μέχρι το τέλος των συνομιλιών, οι ηγέτες της ΕΕ κατέληξαν σε ένα απογοητευτικό συμπέρασμα: η Ευρώπη έχει περιορισμένη ισχύ ή διάθεση να διαμορφώσει τις εξελίξεις.
"Η Μέση Ανατολή μας επηρεάζει πολύ -αλλά είμαστε παίκτης σε αυτό το παιχνίδι;" διερωτήθηκε αξιωματούχος της ΕΕ που συμμετείχε στις συζητήσεις των ηγετών. "Προσπαθούν να βρουν έναν ρόλο σε αυτή τη συζήτηση και έχουμε πολλές δηλώσεις και θέσεις [αλλά] υπάρχει ρόλος για τους Ευρωπαίους στην επίλυση αυτής της διαδικασίας;"
Προφανώς όχι, σύμφωνα με την επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας, η οποία προειδοποίησε τους ηγέτες ότι "η έναρξη ενός πολέμου είναι σαν μια ερωτική σχέση -είναι εύκολο να μπεις και δύσκολο να βγεις", σύμφωνα με δύο διπλωμάτες που ενημερώθηκαν για τα σχόλιά της.
Αυτός δεν είναι πόλεμος της Ευρώπης — και δεν πρόκειται να γίνει.
Η ΕΕ κατέληξε να κάνει "αυτό που πάντα κάνει", είπε ένας αξιωματούχος της ΕΕ, γράφοντας "ωραίες δηλώσεις".
Φλεγόμενα κοιτάσματα φυσικού αερίου
Η Ευρώπη ήδη εξόργισε τον Ντόναλντ Τραμπ νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, όταν οι κορυφαίοι απεσταλμένοι της απέρριψαν την έκκλησή του να διασφαλιστεί το Στενό του Ορμούζ. Τα τελικά συμπεράσματα της συνόδου κινήθηκαν σε μεγάλο βαθμό στις γνωστές εκκλήσεις για "αποκλιμάκωση" και "αυτοσυγκράτηση", χωρίς να προτείνουν συγκεκριμένη δράση, παραμένοντας σε εκείνη την προηγούμενη θέση.
Αυτό συμβαίνει παρά την προειδοποίηση του Κατάρ την Πέμπτη ότι δεν θα μπορέσει να εκπληρώσει τα συμβόλαιά του για υγροποιημένο φυσικό αέριο προς το Βέλγιο και την Ιταλία, μετά την επίθεση του Ιράν — και των βαλλιστικών πυραύλων του — ως αντίποινα για τα πλήγματα ΗΠΑ–Ισραήλ στη χώρα του Κόλπου, πλήγματα που έθεσαν εκτός λειτουργίας σχεδόν το ένα πέμπτο της εξαγωγικής ικανότητας LNG.
Ωστόσο, αντί να αντιμετωπίσουν άμεσα το ταχέως διογκούμενο ενεργειακό σοκ, οι ηγέτες της Ευρώπης πέρασαν ώρες συζητώντας την κλιματική πολιτική της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένου του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών (ETS), το οποίο μια ομάδα χωρών επιδιώκει να μεταρρυθμίσει.
"Το να λέμε ότι το ETS είναι το μεγαλύτερο ζήτημα όταν καίγονται μεγάλα κοιτάσματα φυσικού αερίου είναι κάπως περίεργο", δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν, υποστήριξε ότι οι συνέπειες του πολέμου εκτείνονται πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή, προσθέτοντας ότι ο πιο "άμεσος αντίκτυπός" του αφορά την ενεργειακή τροφοδοσία και τις τιμές. Ανακοίνωσε μια σειρά έκτακτων μέτρων για τη μείωση του κόστους, από τη μείωση φόρων έως την ενίσχυση των επενδύσεων στο ETS.
"Απλά τρελό"
Αν μη τι άλλο, η σύνοδος ανέδειξε τα σημεία όπου οι πόλεμοι στο Ιράν και την Ουκρανία αλληλεπικαλύπτονται.
Σε αυτό που θα μπορούσε να είναι η τελευταία του παρουσία σε σύνοδο της ΕΕ μετά από 16 χρόνια, εάν χάσει τις εκλογές του επόμενου μήνα, ο Ούγγρος πρωθυπουργός, Βίκτορ Όρμπαν, επέκρινε έντονα την προσέγγιση της Ευρώπης στην εξελισσόμενη ενεργειακή κρίση.
"Η συμπεριφορά και η στρατηγική που έχουν εδώ οι Ευρωπαίοι είναι απλά τρελή", δήλωσε — προσθέτοντας ότι η ΕΕ πρέπει να αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο για να "επιβιώσει".
Ο Όρμπαν έχει μπλοκάρει ένα δάνειο 90 δισ. ευρώ της ΕΕ προς το Κίεβο λόγω διαφωνίας σχετικά με έναν κατεστραμμένο αγωγό που μεταφέρει ρωσικό πετρέλαιο μέσω της Ουκρανίας προς την Ουγγαρία και άλλες χώρες της Κεντρικής Ευρώπης.
Για τον λόγο αυτό, το μπλοκ δεν μπόρεσε επίσης να προσφέρει κάτι περισσότερο από διαβεβαιώσεις σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Ο Όρμπαν διατήρησε την αντίθεσή του την Πέμπτη και μάλιστα κέρδισε τη συμπάθεια της Μελόνι, η οποία είπε στους ηγέτες ότι κατανοεί τη θέση του.
Καθώς η απογοήτευση μέσα στην αίθουσα κορυφωνόταν, πολλοί ηγέτες άσκησαν έντονη κριτική στον Ούγγρο πρωθυπουργό, σύμφωνα με τον Σουηδό πρωθυπουργό, Ούλφ Κρίστερσον.
"Δεν έχω ακούσει ποτέ τόσο σκληρή κριτική προς οποιονδήποτε", δήλωσε στους δημοσιογράφους κατά τη διάρκεια διαλείμματος των συνομιλιών.
Ο Μερτς συμφώνησε ότι οι ηγέτες ήταν "βαθιά δυσαρεστημένοι" με τον Όρμπαν. "Είμαι απολύτως πεπεισμένος ότι αυτό θα αφήσει μόνιμο αποτύπωμα", είπε.
Ωστόσο, η πίεση από τους ομολόγους του δεν κατάφερε να μεταπείσει τον Όρμπαν και το ζήτημα του δανείου της ΕΕ θα μεταφερθεί σε άλλη σύνοδο τον επόμενο μήνα — μέχρι τότε η Ουγγαρία ενδέχεται να έχει νέο ηγέτη ή τουλάχιστον έναν παλιό που δεν θα είναι τόσο πιεσμένος από εκλογικούς υπολογισμούς.
Σε ό,τι αφορά το Ιράν και την Ουκρανία, η ΕΕ δεν κατάφερε να σημειώσει ουσιαστική πρόοδο. Οι προηγούμενες εκτιμήσεις διπλωματών ότι οι ηγέτες θα συνέχιζαν τις συζητήσεις μέχρι αργά τη νύχτα ή ακόμη και για δεύτερη ημέρα, λόγω της επείγουσας κατάστασης, δεν επιβεβαιώθηκαν. Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν πριν τα μεσάνυχτα.
Μετά από 12 ώρες με λίγες αποφάσεις, οι ηγέτες έμειναν με ελάχιστα νέα να ανακοινώσουν στους πολίτες στις χώρες τους.
"Υπάρχουν πολλά ανησυχητικά στοιχεία σχετικά με αυτόν τον πόλεμο" στη Μέση Ανατολή, ενώ το βέτο του Όρμπαν στο δάνειο προς το Κίεβο "παραμένει και είμαστε εξαιρετικά δυσαρεστημένοι με αυτό, και φυσικά το ίδιο ισχύει και για την Ουκρανία", δήλωσε ο Ούλφ Κρίστερσον στους δημοσιογράφους κατά την αποχώρησή του από τη σύνοδο.
Και αυτό ήταν όλο.
