Έντονο κλίμα ανασφάλειας έχει προκαλέσει στην Ευρώπη το «μπαράζ» ψευδών απειλών για βόμβες σε επιβατικά αεροσκάφη, με Κομισιόν, εθνικές Αρχές και αρμόδιους οργανισμούς να βρίσκονται σε επαυξημένη επαγρύπνηση. Τι συμβαίνει όμως τις τελευταίες ημέρες στους ευρωπαϊκούς ουρανούς; Ποιοι είναι οι πραγματικοί κίνδυνοι από τη νέα αυτή «επιδημία» και πόσο κοστίζει σε αεροπορικές εταιρείες και κυβερνήσεις;
Το CNN Greece μίλησε με τον Μανούσο Τραχαλάκη, διευθυντή του Ινστιτούτου Ασφάλειας Μεταφορών και Ενέργειας, δικαστικό πραγματογνώμονα αεροπορικών ατυχημάτων και αεροπορικό ψυχολόγο για το πραγματικό κόστος των όσων συμβαίνουν και το αν μπορεί αυτό το φαινόμενο να καταπολεμηθε
«Κάποιος ανακάλυψε ότι αρκεί ένα ανώνυμο email για να κινητοποιηθεί ο μηχανισμός ασφαλείας μιας ολόκληρης ηπείρου. Την Πέμπτη επηρεάστηκαν τουλάχιστον 27 πτήσεις, με μηνύματα που έφταναν ταυτόχρονα σε πολλά αεροδρόμια. Αυτό δεν είναι η πλάκα ενός βαριεστημένου εφήβου. Είναι μέθοδος, και η μέθοδος προϋποθέτει πρόθεση» λέει χαρακτηριστικά ο κ. Τραχαλάκης, και συνεχίζει:
«Με βάση διαθέσιμες πληροφορίες έως τώρα, μια ρωσική ακροδεξιά ομάδα, η “Male State”, ανέλαβε την ευθύνη για δύο πτήσεις προς τη Ρώμη, δηλώνοντας ότι πολεμά ένα “φεμινιστικό καθεστώς”. Ο ανδρισμός, όπως μάλλον φαίνεται, χρειάζεται πλέον αεροπλάνα γεμάτα αθώους για να επιβεβαιωθεί. Η ανάληψη όμως αφορά δύο πτήσεις στις τριάντα, και οι αρχές δεν την έχουν επιβεβαιώσει».
AP Photo/Michael Probst
Όπως εξηγεί ο δικαστικός πραγματογνώμονας αεροπορικών ατυχημάτων, ένα απειλητικό τηλεφώνημα ή email συνεπάγεται αυτόματα την κινητοποίηση των αρμόδιων Αρχών και την εκτροπή ενός αεροσκάφους.
«Η ασφάλεια δεν είναι στατιστική. Η λέξη η ίδια, από το στερητικό α και το σφάλλω, σημαίνει άρνηση του σφάλματος, όχι διαχείριση πιθανοτήτων. Στον αέρα, κανείς δεν μπορεί να επαληθεύσει μια απειλή· μια περιττή προσγείωση κοστίζει χρήματα, μια αγνοημένη πραγματική απειλή κοστίζει ζωές. Ούτε όμως αντιδρά το σύστημα τυφλά: κάθε απειλή αξιολογείται, και οι δύο πτήσεις της Aegean συνέχισαν κανονικά. Τα μαχητικά, που τόσο ενθουσιάζουν τα δελτία ειδήσεων, είναι ρουτίνα. Ό,τι είδαμε δεν είναι αποτυχία του συστήματος. Είναι απόδειξη ότι λειτουργεί» τόνισε χαρακτηριστικά ο ίδιος.
Το «παράδοξο» της TWA και ο «υβριδικός πόλεμος»
Η ιστορία δείχνει ότι σπανιότατα έχει βρεθεί βόμβα μετά από προειδοποίηση. «Το 1972 κάποιος ζήτησε από την TWA δύο εκατομμύρια δολάρια, και ένας σκύλος, πιο διορατικός από πολλούς ανθρώπους, εντόπισε πραγματικό μηχανισμό σε αεροσκάφος της.
Ο εκβιαστής ήθελε χρήματα, όχι νεκρούς. Ο κανόνας όμως παραμένει: όποιος θέλει πραγματικά να ανατινάξει ένα αεροπλάνο δεν το αναγγέλλει, όπως δεν το ανήγγειλαν οι δράστες της Air India το 1985 ή της Metrojet το 2015» λέει ο κ. Τραχαλάκης.
Το «μπαράζ» απειλητικών email στην Ευρώπη έχει εγείρει εύλογη ανησυχία και ξεκίνησε έντονες συζητήσεις.
Η πρώτη σορός του αεροπλάνου της Air India φτάνει στην Ιρλανδία στις 23 Ιουνίου 1985
ASSOCIATED PRESSΜπορούμε όμως να μιλήσουμε όντως για υβριδικό πόλεμο και ποιοι θα μπορούσαν να κρύβονται πίσω από αυτόν;
«Ο όρος έχει γίνει της μόδας και κινδυνεύει να σημαίνει τα πάντα και άρα τίποτα. Σημαίνει επιθετικές πράξεις κάτω από το όριο του πολέμου: φθηνές για τον δράστη, ακριβές για το θύμα, πάντα αρνήσιμες. Η νεοτερικότητα φαίνεται πως κατόρθωσε να κάνει και τη δολιοφθορά εργασία με το κομμάτι, ανατεθειμένη μέσω Telegram σε ανθρώπους που δεν ξέρουν ποιον υπηρετούν. Πολλοί κοιτάζουν προς τη Μόσχα, και όχι χωρίς προηγούμενα, όπως τα εμπρηστικά δέματα του 2024 που Πολωνοί εισαγγελείς απέδωσαν σε ρωσικές υπηρεσίες. Η Μόσχα το αρνείται. Αναμφισβήτητα το γεγονός ότι μια ρωσική ομάδα ανέλαβε δύο απειλές δεν σημαίνει ότι πίσω της στέκεται το ρωσικό κράτος, που την έχει άλλωστε απαγορεύσει· ούτε το αποκλείει. Υπάρχουν δύο εξίσου αφελείς στάσεις: να βλέπεις παντού το χέρι του Κρεμλίνου, και να μην το βλέπεις πουθενά. Εκτιμώ πως τελικός κριτής θα είναι η έρευνα, όχι το γεωπολιτικό μας θυμικό» εκτιμά ο δικαστικός πραγματογνώμονας.
Πόσο κοστίζει κάθε τέτοια φάρσα – Τι ανησυχεί πραγματικά τους ειδικούς
Το κόστος κάθε μια τέτοιας φάρσας είναι αστρονομικό, τόσο για την αεροπορική εταιρεία όσο και για την κρατική μηχανή που κινητοποιείται.
«Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί. Ο καθηγητής Philip Baum υπολογίζει ότι μια εκτροπή κοστίζει σε μια εταιρεία έως 250.000 δολάρια: καύσιμα, τέλη, πληρώματα, ξενοδοχεία, χαμένες ανταποκρίσεις. Προστίθεται το κόστος που δεν φαίνεται σε κανέναν ισολογισμό: μαχητικά, αστυνομία, πυροτεχνουργοί. Είκοσι επτά πτήσεις σε μία ημέρα σημαίνουν εκατομμύρια· απέναντι, ένα email που κοστίζει μηδέν. Ένας πολιτισμός που μετρά τα πάντα σε κόστος και όφελος ανακαλύπτει ότι ο αντίπαλός του έκανε τον ίδιο λογαριασμό, καλύτερα» εξηγεί ο κ. Τραχαλάκης.
Και τι είναι αυτό που ανησυχεί πραγματικά τους ειδικούς;
Σίγουρα όχι τα χρήματα.
«Πρώτον, ότι ίσως πρόκειται για "τεστ αντοχής", όπως το διατύπωσε ο Jacob Funk Kirkegaard του Bruegel: κάποιος μετρά πόσο γρήγορα και πόσο συντονισμένα αντιδρούν τα ευρωπαϊκά κράτη, με τις γραφειοκρατίες τους. Δεύτερον, η κόπωση: ο μύθος του βοσκού και του λύκου δεν γράφτηκε για παιδιά. Τρίτον, οι μιμητές, που τρέφονται από την ακόρεστη δίψα των δελτίων για εικόνες μαχητικών. Και τέλος, ότι ένα ανώνυμο email κατόρθωσε να φέρει στρατιωτικά αεροσκάφη απέναντι σε πολιτικό, όπως στην περίπτωση της Aer Lingus στη Γαλλία. Αυτό εκτιμώ είναι το πραγματικό επίτευγμα του αποστολέα» λέει ο πραγματογνώμονας.
Δυστυχώς οι Αρχές δεν μπορούν να καταπολεμήσουν αυτό το φαινόμενο. Και μάλιστα, αν ο αποστολέας του email βρίσκεται εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η δίωξή του είναι πρακτικά ανέφικτη.
Ο Μανούσος Τραχαλάκης, διευθυντής του Aeronautics & Maritime Safety Institute και Δικαστικός Πραγματογνώμονας Αεροπορικών Ατυχημάτων
«Μπορούμε όμως να τις κάνουμε λιγότερο αποδοτικές: με καλύτερη αξιολόγηση των απειλών, με ενιαία ευρωπαϊκή εικόνα, ώστε ένα email σε δέκα αεροδρόμια να είναι ένα περιστατικό και όχι δέκα, και με αυστηρές ποινές, όπως έκανε η Ινδία. Η Κομισιόν «ενεργοποίησε» τον μηχανισμό ανταλλαγής πληροφοριών· θα ήταν ευχής έργο να λειτουργεί πριν από την κρίση και όχι μετά. Και κάτι που δεν νομοθετείται: ψυχραιμία στον δημόσιο λόγο. Ο πανικός είναι ακριβώς το προϊόν που παραγγέλνει ο αποστολέας» αναφέρει ο κ. Τραχαλάκης, εξηγώντας παράλληλα ότι οι επιβάτες θα πρέπει να γνωρίζουν ότι το αεροπλάνο παραμένει ένα από τα ασφαλέστερα μέσα μεταφοράς και το χειρότερο που ρεαλιστικά μπορεί να του συμβεί είναι μια καθυστέρηση.
«Ας ακολουθεί ήρεμα τις οδηγίες του πληρώματος, ας μην αναμεταδίδει ανεπιβεβαίωτα και ας ξέρει ότι η εταιρεία οφείλει να του παράσχει φροντίδα» λέει ο ίδιος, καταλήγοντας:
«Η τρομοκρατία, πραγματική ή ψευδής, θέλει να μας κάνει να ζούμε σαν να απειλούμαστε διαρκώς. Η ουσιαστική απάντηση είναι να αρνηθούμε να της χαρίσουμε τον φόβο μας».
