Μέσα σε μόλις 48 ώρες, ο Ντόναλντ Τραμπ πέρασε από την απειλή για «ισοπέδωση» των ενεργειακών υποδομών του Ιράν σε μια αιφνιδιαστική στροφή προς τη διπλωματία.

Πίσω από την αλλαγή στάσης δεν βρίσκονται δημόσιες ανακοινώσεις, αλλά ένα πυκνό δίκτυο μυστικών επαφών, με τη μεσολάβηση χωρών της Μέσης Ανατολής, σύμφωνα με ρεπορτάζ της Wall Street Journal.

Την περασμένη Πέμπτη οι υπουργοί Εξωτερικών της Αιγύπτου, της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας και του Πακιστάν συναντήθηκαν στο Ριάντ αναζητώντας μια διπλωματική «έξοδο» από τον πόλεμο. Το βασικό εμπόδιο ήταν σαφές: δεν υπάρχει ξεκάθαρος συνομιλητής από την πλευρά της Τεχεράνης. Η δολοφονία του επικεφαλής εθνικής ασφάλειας του Ιράν, Αλί Λαριτζανί, από το Ισραήλ λίγες ημέρες νωρίτερα, έχει δημιουργήσει κενό ισχύος και αβεβαιότητα για το ποιος μπορεί να διαπραγματευτεί.

Σε αυτό το περιβάλλον, αιγυπτιακές μυστικές υπηρεσίες ανοίγουν δίαυλο επικοινωνίας με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) – το ισχυρότερο κέντρο εξουσίας στο Ιράν. Η πρόταση που τίθεται στο τραπέζι: πενθήμερη παύση των εχθροπραξιών, ως «γέφυρα» προς μια πιθανή εκεχειρία.

Από το τελεσίγραφο… στην αναδίπλωση

Την ίδια στιγμή, στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο Τραμπ – από το Mar-a-Lago στη Φλόριντα – ανεβάζει τους τόνους. Το Σάββατο απειλεί ότι εάν το Ιράν δεν ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ εντός 48 ωρών, οι ΗΠΑ θα πλήξουν τις ενεργειακές του εγκαταστάσεις.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ομόλογα: Σφυροκόπημα ακόμη και στα Bunds – Μόνο μια… ύφεση μπορεί να τα σώσει

Ομόλογα: Σφυροκόπημα ακόμη και στα Bunds – Μόνο μια… ύφεση μπορεί να τα σώσει

Δύο ημέρες αργότερα, καθώς οι πληροφορίες από το Ριάντ φτάνουν στον Λευκό Οίκο, ο Αμερικανός πρόεδρος αλλάζει πορεία. Ανακοινώνει ότι «παγώνει» για πέντε ημέρες τα σχεδιαζόμενα πλήγματα και ανοίγει παράθυρο διαπραγματεύσεων.

Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, η απόφαση αντανακλά τόσο τις μυστικές επαφές όσο και την αυξανόμενη επιθυμία του Τραμπ να τερματίσει τον πόλεμο – εν μέσω πολιτικού και οικονομικού κόστους στο εσωτερικό.

Αγορές σε ανακούφιση, διπλωματία σε αβεβαιότητα

Η ανακοίνωση της αναβολής λειτουργεί άμεσα στις αγορές: η Wall Street καταγράφει ισχυρό ράλι, ενώ το πετρέλαιο Brent υποχωρεί κατά 11%, κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.

Ωστόσο, πίσω από τη χρηματιστηριακή «ανάσα», οι διαμεσολαβητές εμφανίζονται επιφυλακτικοί. Αραβικές πηγές εκφράζουν αμφιβολίες για το κατά πόσο ΗΠΑ και Ιράν μπορούν να συγκλίνουν γρήγορα, ενώ η Τεχεράνη διαψεύδει δημοσίως ότι βρίσκονται σε εξέλιξη ουσιαστικές συνομιλίες.

Οι όροι των δύο πλευρών

Το χάσμα παραμένει βαθύ. Η Τεχεράνη θέτει ως βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμφωνία: δέσμευση ΗΠΑ και Ισραήλ ότι δεν θα υπάρξουν νέες επιθέσεις, αποζημιώσεις για τις ζημιές του πολέμου. Από την άλλη πλευρά, η Ουάσιγκτον επιμένει σε γνώριες απαιτήσεις: πλήρη διάλυση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, αναστολή του βαλλιστικού προγράμματος, τερματισμό της στήριξης σε ένοπλες ομάδες στην περιοχή

Οι διπλωματικές διεργασίες εντείνουν τα σενάρια για απευθείας συνάντηση ΗΠΑ – Ιράν εντός των επόμενων ημερών, πιθανώς σε Πακιστάν ή Τουρκία.

Στην αμερικανική πλευρά θα μπορούσαν να συμμετάσχουν οι ειδικοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, ενώ δεν αποκλείεται ακόμη και η παρουσία του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, εφόσον υπάρξει προοπτική συμφωνίας.

Από την ιρανική πλευρά, στο τραπέζι βρίσκεται το όνομα του υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, χωρίς ωστόσο να υπάρχει σαφής διάθεση για επανάληψη προηγούμενων αποτυχημένων συνομιλιών.

Το αγκάθι των Στενών του Ορμούζ

Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων παραμένουν τα Στενά του Ορμούζ – η πιο κρίσιμη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη, από την οποία διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου.

Οι μεσολαβητές προτείνουν ένα καθεστώς διεθνούς εποπτείας, που θα διασφαλίζει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα. Το Ιράν, ωστόσο, αντιπροτείνει την επιβολή τελών διέλευσης, κατά το πρότυπο της Διώρυγας του Σουέζ.

Η ιδέα αυτή συναντά έντονες αντιδράσεις, κυρίως από τη Σαουδική Αραβία, που φοβάται ότι θα ενισχύσει μακροπρόθεσμα την επιρροή της Τεχεράνης στον ενεργειακό χάρτη.

Ένα εύθραυστο παράθυρο

Παρά τις διεργασίες, η εικόνα παραμένει θολή. Η ιρανική ηγεσία εμφανίζεται επιφυλακτική έως αρνητική, με κορυφαίους αξιωματούχους να κατηγορούν την Ουάσιγκτον ότι χρησιμοποιεί τις «διαρροές» για να επηρεάσει τις αγορές και να κερδίσει χρόνο.

Την ίδια ώρα, η Ουάσιγκτον ετοιμάζεται για κάθε ενδεχόμενο, διατηρώντας στρατιωτική παρουσία στην περιοχή και ενισχύοντας τις δυνάμεις της.

Η ουσία της «στροφής»

Η αναδίπλωση Τραμπ δεν σηματοδοτεί απαραίτητα αλλαγή στρατηγικής, αλλά περισσότερο μια τακτική κίνηση μέσα σε ένα εξαιρετικά ρευστό περιβάλλον.

Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει διάθεση για συμφωνία. Είναι αν υπάρχει – και από τις δύο πλευρές – η πολιτική βούληση να γεφυρωθεί ένα χάσμα που παραμένει βαθύ, ακόμη και πίσω από τις κλειστές πόρτες της μυστικής διπλωματίας