Υπάρχει μια φήμη που κυκλοφορεί διεθνώς μετά την επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν τα χαράματα της 28ης Φεβρουαρίου 2026. Οτι «όποιος πολίτης βιντεοσκοπεί σημεία της ισραηλινής επικράτειας που επλήγησαν από ιρανικούς πυραύλους ή drone θα αντιμετωπίζει κάθειρξη πέντε ετών».
«Τέτοιος νόμος δεν υπάρχει», γράφει σε αναλυτικό ρεπορτάζ της η κεντροαριστερή εφημερίδα Χααρέτζ, από τις ελάχιστες φωνές λογικής στον ισραηλινό Τύπο. Ομως, όπως εξηγεί, τα μέτρα στρατιωτικής λογοκρισίας είναι δρακόντεια, με αποτέλεσμα η εικόνα των επιχειρήσεων να είναι παραπλανητική.
Ξένοι και ντόπιοι δημοσιογράφοι υποχρεώνονται να υποβάλλουν το υλικό τους στην υπηρεσία λογοκρισίας των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων (IDF). Τα «ευαίσθητα θέματα» περιλαμβάνουν επιχειρησιακά σχέδια, ανάπτυξη και μετακίνηση στρατευμάτων, ευπάθειες σε επιθετικές και αμυντικές δυνατότητες, ονόματα ενστόλων, χρήση κυβερνοεργαλείων και «οτιδήποτε θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από εχθρούς».
Η πρακτική αυτή είχε ήδη αποκτήσει διαστάσεις γιγαντιαίας παραπληροφόρησης στη Λωρίδα της Γάζας, από την επιδρομή της Χαμάς στο νότιο Ισραήλ, στις 7 Οκτωβρίου 2023, μέχρι την εύθραυστη εκεχειρία της 10ης Οκτωβρίου 2025.
Η γενοκτονική πρακτική της κυβέρνησης του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου συνοδεύτηκε με τον εξοστρακισμό των ξένων δημοσιογράφων από τη Γάζα και την υπερπαραγωγή στρατιωτικών ανακοινωθέντων. Απέναντι στον σκοταδισμό ύψωσαν με γενναιότητα το ανάστημά τους χιλιάδες Παλαιστίνιοι και άλλοι Αραβες δημοσιογράφοι και τεχνικοί. Κράτησαν αναμμένη τη φλόγα της ενημέρωσης. Τουλάχιστον 242 από αυτούς δολοφονήθηκαν από τους εισβολείς (ΟΗΕ, στοιχεία μέχρι 11 Αυγούστου 2025).
«Τρύπες» στο σύστημα
Στοιχεία για τη δράση των στρατιωτικών λογοκριτών το 2025 δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί. Το 2024, εν μέσω του πολέμου Ισραήλ - Χαμάς, απαγόρευσαν τη δημοσίευση 1.635 άρθρων και βίντεο. Επίσης διέγραψαν ενοχλητικές παραγράφους και στοιχεία από άλλα 6.265 άρθρα (πηγή: +972, ανεξάρτητο περιοδικό Ισραηλινών και Παλαιστίνιων δημοσιογράφων).
Στη μέγκενη της ισραηλινής λογοκρισίας παγιδεύονται μικροί και μεγάλοι παραγωγοί ειδησεογραφικού περιεχομένου. Ομως το σύστημα έχει «τρύπες», όπως τονίζει η Χααρέτζ. Και εξηγεί: «Ισραηλινοί πολίτες ανεβάζουν συνεχώς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης υλικό από τον πόλεμο. Το WhatsApp και μικρά κανάλια στο Telegram είναι γεμάτα με βίντεο από σημεία πρόσκρουσης, αναχαιτίσεις και εκτοξεύσεις πυραύλων. Τα μεγαλύτερα κανάλια (όπως το Abu Ali Express και εκείνο του δημοσιογράφου Αμίτ Σεγκάλ) υφίστανται λογοκρισία. Αλλά τα μικρότερα ξεφεύγουν, ιδίως όσα λειτουργούν στην πλατφόρμα Telegram».
Αυτό δεν έχει περάσει απαρατήρητο από το Ιράν και τη Χεζμπολάχ. Κάνουν κάτι απλό: αντιγράφουν τα αναρτημένα αρχεία των Ισραηλινών ιδιωτών και τα αναπαράγουν μαζικά. Ετσι αποκτούν εικόνα από τα πλήγματα που επιφέρουν οι επιθέσεις τους στο έδαφος του Ισραήλ και τη χρησιμοποιούν για τη δική τους προπαγάνδα.
Πρέπει πάντως να τονιστεί ότι η συντριπτική πλειονότητα των ΜΜΕ του Ισραήλ (με τιμητικές εξαιρέσεις όπως η Χααρέτζ) τα τελευταία χρόνια στηρίζει κάθε πόλεμο κατά των Αράβων, ενώ αποσιωπά ή υποβαθμίζει τα δεινά των Παλαιστίνιων. Το ίδιο κάνει και η εβραϊκή πλειοψηφία των κατοίκων της χώρας: το 78% των εβραίων Ισραηλινών επιθυμεί να συνεχιστεί με αμείωτη ένταση η επιδρομή κατά του Ιράν (πηγή: δημοσκόπηση για το Israeli Democracy Institute).
Μάτια και αυτιά παντού
Μορφές λογοκρισίας εν καιρώ πολέμου εφαρμόζονται παντού. Στην Ουκρανία, χώρα υπό στρατιωτικό νόμο μετά τη ρωσική εισβολή του 2022, υπάρχουν αυστηρότατοι περιορισμοί σχετικά με τη δημοσιοποίηση, για παράδειγμα, μιας υποχώρησης ουκρανικών στρατευμάτων ή λεπτομερειών για μετακινήσεις τεθωρακισμένων ή μονάδων προς τη γραμμή του μετώπου.
Οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα προειδοποιούν ότι τα κράτη του Περσικού Κόλπου και η Ιορδανία «έχουν εντείνει την καταστολή των ΜΜΕ και χρησιμοποιούν τις εχθροπραξίες γύρω από το Ιράν ως πρόσχημα για την αυστηροποίηση των περιορισμών στην ελευθεροτυπία».
Στο σχετικά «φιλελεύθερο» Κατάρ, όπου βρίσκεται η έδρα του καναλιού Αλ Τζαζίρα, το υπουργείο Εσωτερικών ανακοίνωσε, στις 9 Μαρτίου, ότι 313 άτομα διαφόρων εθνικοτήτων συνελήφθησαν «για τη βιντεοσκόπηση και τη διακίνηση μη εγκεκριμένων βίντεο, τη διάδοση παραπλανητικών πληροφοριών και φημών και τη δημοσίευση περιεχομένου που αποσκοπεί στην πρόκληση ανησυχίας στο κοινό».
Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στο Μπαχρέιν τέτοιες ενέργειες μπορούν να οδηγήσουν σε βαριές ποινές φυλάκισης. Η Ιορδανία έχει επίσης απειλήσει με ποινικές διώξεις όσους ανεβάζουν βίντεο από τις αμυντικές της επιχειρήσεις. Στις πρώτες ημέρες του πολέμου, οι αρχές της Σαουδικής Αραβίας προώθησαν το hashtag «η φωτογράφιση εξυπηρετεί τον εχθρό».
Οσο για το Ιράν, η λογοκρισία είναι πανταχού παρούσα. Η χώρα κατατάσσεται στην 176η θέση από 180 χώρες στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου των Δημοσιογράφων χωρίς Σύνορα (στοιχεία 2024). Το θεοκρατικό καθεστώς καταστέλλει κάθε ανεξάρτητη φωνή, απαγορεύει την κριτική σε πρόσωπα και θεσμούς, βάζει λουκέτο σε έντυπα και ιστοσελίδες, φυλακίζει, βασανίζει ή εκτελεί αντικαθεστωτικούς. Αυτή τη στιγμή η χώρα των 93 εκατομμυρίων κατοίκων δεν έχει σύνδεση στο ίντερνετ.
Ο αρχιλογοκριτής Κρόμγουελ
Στον εμφύλιο της Αγγλίας (1642-1651) ανάμεσα σε μοναρχικούς και κοινοβουλευτικούς, κι ενώ η τυπογραφία διέδιδε τη γνώση και την προπαγάνδα, ο βασιλιάς Κάρολος ο Α’ καταδικάστηκε από το κοινοβούλιο σε θάνατο για εσχάτη προδοσία. Αποκεφαλίστηκε δημοσίως στις 30 Ιανουαρίου 1649, μεσούντος του πολέμου. Αμέσως μετά το αγγλικό κοινοβούλιο ψήφισε τον περιβόητο «νόμο περί Τυπογραφίας» (Printing Act) που περιόριζε την εκτύπωση εντύπων, έστηνε τεράστιο μηχανισμό ελέγχου του περιεχομένου τους και απαιτούσε κρατική άδεια για όλα τα υπό έκδοση βιβλία και τα φυλλάδια. Στόχος ήταν να φιμώσει τους υποστηρικτές του βασιλιά. Οταν ο Ολιβερ Κρόμγουελ έγινε Λόρδος Προστάτης, το 1653, έκανε ένα βήμα παραπέρα: διέταξε την καταστολή και την ποινική δίωξη όλων των μη αδειοδοτημένων τυπογράφων.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου