Οι παγκόσμιες αγορές παρακολουθούν με αγωνία τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, εν μέσω της κλιμάκωσης των εντάσεων μεταξύ Ισραήλ, ΗΠΑ και Ιράν, και η απόφαση της ιρανικής κυβέρνησης να αποκλείσει τον σημαντικότερο θαλάσσιο διάδρομο για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου δυναμιτίζει την κατάσταση ακόμα περισσότερο.
Ο πλήρης αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ για περισσότερες από μερικές ημέρες είναι ένα εφιαλτικό σενάριο για τις αγορές ενέργειας, κάτι που είδαμε και στον πόλεμο των 12 ημερών το καλοκαίρι του 2025
Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί πως ενώ οποιαδήποτε προσπάθεια του Ιράν να κλείσει τα στενά είναι δεδομένο πως θα προκαλέσει τριγμούς στην αγορά, δεν είναι ο μόνος κίνδυνος.
Μια πιο ανησυχητική εξέλιξη θα ήταν μια επίθεση σε εγκαταστάσεις επεξεργασίας πετρελαίου, όπως η επίθεση του Ιράν το 2019 στο εργοστάσιο επεξεργασίας Alqaiq της Saudi Aramco.
Αρρυθμίες στο πετρέλαιο
Οι τιμές του πετρελαίου είχαν ήδη φτάσει σε υψηλό επτά μηνών τον Φεβρουάριο και κατέγραψαν άνοδο άνω του 2% την Παρασκευή 27/2, καθώς οι επενδυτές εξέταζαν το ενδεχόμενο μιας επίθεσης.
Οι συναλλαγές αναμένεται να ξεκινήσουν και πάλι το βράδυ της Κυριακής 1/3 και τότε είναι που θα φανεί η πλήρης επίδραση των γεωπολιτικών εξελίξεων στις τιμές.
Οι ενεργειακοί αναλυτές της Barclays προβλέπουν ότι οι τιμές του αργού πετρελαίου θα φτάσουν έως και 100 δολάρια το βαρέλι «καθώς η αγορά αντιμετωπίζει την απειλή μιας πιθανής διατάραξης του εφοδιασμού εν μέσω της κλιμακούμενης κατάστασης ασφαλείας στη Μέση Ανατολή».
Το πόσο θα επηρεάσουν την αγορά θα εξαρτηθεί από το πόσο θα διαρκέσει η σύγκρουση, σύμφωνα με τον Ντε Χάαν.
Υπενθυμίζεται πως το Ιράν είναι ο τέταρτος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον ΟΠΕΚ, με παραγωγή που ξεπέρασε τα 3 εκατ. βαρέλια την ημέρα τον Ιανουάριο.
Οκτώ μέλη του καρτέλ του ΟΠΕΚ, μεταξύ των οποίων η Σαουδική Αραβία, η Ρωσία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, είχαν ήδη προγραμματίσει να συναντηθούν την Κυριακή, όπου ενδέχεται να αποφασίσουν να αυξήσουν την παραγωγή πετρελαίου προκειμένου να αποτρέψουν μια σημαντική διαταραχή.
Σημείο κλειδί για το πετρέλαιο τα Στενά του Ορμούζ
Το Ιράν προχώρησε στον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ ως αντίποινα στο σφυροκόπημα του Ισραήλ και των ΗΠΑ, γεγονός που μπορεί να πυροδοτήσει σημαντικές οικονομικές «αρρυθμίες», λόγω του καθοριστικού ρόλου του στην μεταφορά πετρελαίου.
Αυτή η στενή πλωτή οδός στο στόμιο του Περσικού Κόλπου χειρίζεται περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, όπως αναφέρει ανάλυση του Bloomberg.
Μετά την ανακοίνωση της Τεχεράνης για τον αποκλεισμό του πορθμείου, ορισμένα δεξαμενόπλοια πετρελαίου και φυσικού αερίου άρχισαν ήδη να το αποφεύγουν από το Σάββατο (28/2).
Τα στενά φιλοξενούν γιγάντια δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο από τη Μέση Ανατολή προς Κίνα, Ευρώπη, ΗΠΑ και άλλους σημαντικούς καταναλωτές.
Ωστόσο, μια μακρά παρατεταμένη διακοπή της κυκλοφορίας από θα προκαλούσε απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου και ενδεχομένως θα αποσταθεροποιούσε την παγκόσμια οικονομία.
Πώς επηρεάζεται το φυσικό αέριο
Όπως και με το πετρέλαιο, τα Στενά του Ορμούζ είναι επίσης ζωτικής σημασίας για την αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προμήθειας — κυρίως από το Κατάρ — πέρασε από αυτήν την οδό το 2025.
Όλες οι εξαγωγές LNG από το Κατάρ —περίπου το 20% των παγκόσμιων μεταφορών LNG— πρέπει να διέρχονται από το Στενό, για το οποίο δεν υπάρχει βιώσιμη εναλλακτική διαδρομή.
Οποιαδήποτε διακοπή, περιορισμός ή απόπειρα κλεισίματος του στενού θέτει σε κίνδυνο τον εφοδιασμό με LNG της Μέσης Ανατολής, με άμεσες επιπτώσεις στις αγορές φυσικού αερίου της Ευρώπης και της Ασίας.
Ποια είναι η επίδραση στις μετοχές
Με κλειστές τις αγορές λόγω Σαββατοκύριακου, οι αναλυτές μπορούν να κάνουν μόνο υποθέσεις για την επίδραση των εξελίξεων στις μετοχές. Η πρώτη εικόνα θα έρθει από τις ασιατικές αγορές που θα ανοίξουν πρώτες το βράδυ της Κυριακής, δίνοντας το κλίμα για το πώς θα αντιδράσουν ο S&P 500 και άλλοι δείκτες όταν θα ξεκινήσουν οι συναλλαγές τη Δευτέρα το πρωί.
Πολλά εξαρτώνται από την αντίδραση του Ιράν και από το αν το καθεστώς θα στοχεύσει τις πετρελαϊκές υποδομές των κρατών του Κόλπου.
Ο κίνδυνος κλιμάκωσης αυξάνεται αν πληγούν οι ενεργειακές υποδομές, κάτι που θα μπορούσε να προκαλέσει διόρθωση στις χρηματιστηριακές αγορές, σύμφωνα με τον Matt Gertken, επικεφαλής γεωπολιτικού στρατηγικού αναλυτή της BCA Research.
«Για τους επενδυτές, αυτό θα είναι ένα σοκ, επειδή δεν ξεκίνησε ως περιορισμένη επίθεση και δεν κλιμακώθηκε, αλλά χτύπησε κατευθείαν στο ευαίσθητο σημείο», λέει ο Stephen Myrow, διευθύνων εταίρος της εταιρείας πολιτικής έρευνας Beacon Policy Advisors, σύμφωνα με το Barrons.
Αντίδραση από την αγορά των crypto
Το Bitcoin, η μόνη μεγάλη ρευστή αγορά που λειτουργεί τα σαββατοκύριακα, αρχικά έπεσε κατά 4% το Σάββατο, αγγίζοντας σχεδόν τα 63.000 δολάρια ΗΠΑ, πριν το δημοφιλές κρυπτονόμισμα ανακάμψει κοντά στα 67.000 δολάρια ΗΠΑ.
«Η ανάκαμψη του Bitcoin υποδηλώνει ότι η αγορά τείνει ήδη προς ένα σύντομο, έντονο σοκ και όχι προς μια παρατεταμένη σύγκρουση», δήλωσε ο συνιδρυτής της Minotaur Capital, Thomas Rice, σύμφωνα με το Financial Review.
«Αν αυτό είναι σωστό, θα έχουμε μια απότομη αύξηση της μεταβλητότητας που θα ομαλοποιηθεί μέσα σε λίγες εβδομάδες. Αν είναι λάθος και η κατάσταση εξελιχθεί σε μια παρατεταμένη εκστρατεία... ο αντίκτυπος στην παγκόσμια ανάπτυξη και στα περιουσιακά στοιχεία υψηλού κινδύνου θα είναι πολύ πιο σοβαρός».
